Haluksy: przyczyny, objawy i leczenie

01Co to jest

Czym są haluksy (hallux valgus)

Mp.pl opisuje haluks, czyli paluch koślawy, jako charakterystyczną deformację ustawienia pierwszego stawu śródstopno-palcowego. Paluch wykrzywia się w kierunku pozostałych palców, a głowa pierwszej kości śródstopia tworzy zgrubienie po wewnętrznej stronie stopy, u podstawy palucha.

Łacińska nazwa tej wady to hallux valgus. Przegląd Cochrane opisuje ją jako nieprawidłowe odchylenie palucha w stronę osi stopy.

02Przyczyny

Przyczyny haluksów

Według mp.pl przyczyn haluksów jest bardzo wiele. Deformacji sprzyjają:

• skłonność genetyczna, zwłaszcza gdy wadę miała matka lub babcia,
• noszenie butów na wysokim obcasie lub z wąskim noskiem,
• choroby reumatologiczne,
• przebyte urazy stopy,
• nadmierna masa ciała,
• mała aktywność fizyczna,
• zaburzenia hormonalne.

Mp.pl zaznacza, że nie ma badań dowodzących, by samo noszenie butów na obcasie powodowało haluksy. Zwykle do ich powstania przyczynia się więcej niż jeden czynnik, np. niewłaściwe obuwie i podłoże dziedziczne.

03Kogo dotyczy

Kto częściej ma haluksy

Mp.pl podaje, że haluksy występują znamiennie częściej u kobiet, które mają słabsze połączenia więzadłowe i większą podatność na wahania hormonalne rozluźniające więzadła. Wada pojawia się częściej po ciążach i po menopauzie, kiedy zmienia się gospodarka hormonalna. Częstość haluksów rośnie też z wiekiem.

04Objawy

Objawy haluksów

Według mp.pl wygląd palucha koślawego jest bardzo typowy. Deformacja może z czasem się pogłębiać:

• najpierw pojawia się zgrubienie u podstawy palucha,
• potem paluch się wykrzywia,
• w skrajnych przypadkach nachodzi na sąsiedni palec.

Zmienia się rozkład obciążeń stopy, co może powodować zgrubienia naskórka, czyli nagniotki i modzele, w przeciążonych miejscach lub tam, gdzie stopa ociera o but.

Część osób odczuwa ból. Bywa on różny: u jednych pojawia się tylko w określonym obuwiu lub po długim chodzeniu, u innych przy każdej aktywności i może znacznie utrudniać funkcjonowanie.

05Kiedy do lekarza

Kiedy z haluksami do lekarza

Mp.pl wyjaśnia, że deformacja niebolesna, która nie przeszkadza w funkcjonowaniu, nie wymaga żadnej interwencji.

Konsultacja ortopedyczna jest wskazana, gdy wada boli, utrudnia dobór obuwia, przeszkadza w codziennych czynnościach albo gdy ktoś nie akceptuje jej ze względów estetycznych.

Mp.pl zaznacza, że gdy deformacja już się pojawi, zawsze istnieje ryzyko jej pogłębiania się, szczególnie przy niewygodnym obuwiu i nadmiernej masie ciała. U sporej części osób wada pogłębia się jednak powoli, nie boli i nie przeszkadza w funkcjonowaniu, a takie osoby w ogóle nie podejmują leczenia.

06Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje haluksy

Według mp.pl rozpoznanie jest bardzo łatwe ze względu na charakterystyczny wygląd wady. Aby obiektywnie ocenić jej zaawansowanie i zaplanować leczenie, konieczne są zdjęcia RTG.

Ważne, by zdjęcia wykonać w obciążeniu, czyli na stojąco, gdy stopa przenosi ciężar ciała. Zdjęcia bez obciążenia mogą przekłamywać stopień deformacji.

07Leczenie

Leczenie haluksów bez operacji

Mp.pl podaje, że przy początkowych zmianach postęp wady można zahamować:

• korygującymi ortezami,
• wkładkami do butów,
• zabiegami fizjoterapeutycznymi.

Przy zaostrzeniu bólu można doraźnie zastosować leki przeciwzapalne. Przy nadmiernej masie ciała korzystna jest jej redukcja.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy fizjoterapię przy początkowych haluksach (wizyty po hiszpańsku).

08Operacja

Operacja haluksów

Według mp.pl przy zaawansowanej wadzie jedyną opcją leczenia pozostaje operacja. Metod jest bardzo wiele: korekcja na poziomie palucha lub pierwszej kości śródstopia, zabiegi małoinwazyjne lub z większych cięć, z użyciem śrubek, płytek lub drutów. Wybór zależy przede wszystkim od pomiarów na zdjęciu RTG, a także od doświadczenia ortopedy.

Po zabiegu potrzebny jest 1–2-miesięczny okres rekonwalescencji w specjalnym bucie ochronnym oraz rehabilitacja. Przy wadzie obustronnej można operować oba paluchy jednocześnie. Ryzyko nawrotu po prawidłowej operacji i stosowaniu się do zaleceń jest małe, ale istnieje.

Aby uniknąć haluksów lub ich pogłębiania, mp.pl zaleca unikanie ciasnych butów i długiego chodzenia na wysokim obcasie, utrzymanie prawidłowej masy ciała i kontrolę chorób reumatologicznych.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Jak częste są haluksy. Mp.pl szacuje, że haluksy mogą występować nawet u 4% populacji. Metaanaliza z 2010 roku (Nix i wsp., 76 badań, prawie 500 tysięcy osób) oszacowała ich częstość na 23% u dorosłych w wieku 18–65 lat i 35,7% po 65. roku życia, 30% u kobiet i 13% u mężczyzn. Metaanaliza zaznacza duże różnice między badaniami.
• Leczenie bez operacji. Mp.pl podaje, że ortezy, wkładki i fizjoterapia mogą hamować postęp wczesnej wady. Przegląd Cochrane z 2009 roku (21 badań, zwykle małych i słabej jakości) nie znalazł dowodów na różnicę między leczeniem zachowawczym a brakiem leczenia w trzech badaniach z udziałem 332 osób.
• Operacja. W jednym dobrym badaniu przeglądu (140 osób) operacja dawała lepsze wyniki niż ortezy i niż brak leczenia.
• Wybór techniki operacji. Mp.pl podaje, że metodę dobiera się według pomiarów na zdjęciu RTG i doświadczenia ortopedy. Przegląd Cochrane porównywał różne techniki operacyjne, ale z powodu różnic między badaniami nie dało się połączyć ich wyników.

10W skrócie

Najważniejsze o haluksach

• Haluks to paluch wykrzywiony w stronę pozostałych palców ze zgrubieniem u jego podstawy.
• Częściej dotyczy kobiet i osób starszych; sprzyjają mu geny i ciasne buty.
• Niebolesny haluks nie wymaga leczenia.
• Do oceny wady wykonuje się RTG na stojąco.
• Na początku stosuje się ortezy, wkładki i fizjoterapię.
• Przy zaawansowanej wadzie jedyną opcją jest operacja.