Guzki głosowe: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym są guzki głosowe

Za wytwarzanie głosu odpowiada krtań, a w niej fałdy głosowe, potocznie nazywane strunami głosowymi. Zaburzenia głosu to dysfonia. Mp.pl dzieli je na czynnościowe, gdy w krtani nie ma zmian, a nieprawidłowa jest praca mięśni, oraz organiczne, gdy zmiany dotyczą samych fałdów głosowych. Guzki głosowe należą do tej drugiej grupy.

Według mp.pl guzki głosowe są częstym powikłaniem dysfonii hiperfunkcyjnej, czyli zaburzeń głosu wywołanych wzmożonym napięciem mięśni podczas mówienia. Przewlekła dysfonia czynnościowa może przejść w organiczną, szczególnie właśnie w guzki głosowe lub przerost fałdów.

To ważne, bo pokazuje kolejność zdarzeń: najpierw zwykle pojawia się nieprawidłowy sposób używania głosu, a dopiero z czasem zmiana widoczna na fałdach.

02Kogo dotyczy

Kto choruje najczęściej

Mp.pl wymienia guzki głosowe jako częste u śpiewaków i nauczycieli. Dr Wojciech Brzoznowski, otolaryngolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, podaje w mp.pl, że według badań około 20% nauczycieli ma zaburzenia głosu różnego stopnia. Wśród najczęstszych zmian krtani prowadzących do tych zaburzeń wymienia guzki głosowe, zmiany obrzękowo-przerostowe fałdów, niedowład mięśni krtani i owrzodzenie kontaktowe.

Na zaburzenia głosu narażeni są też inni zawodowi mówcy, np. adwokaci i dziennikarze. Guzki zdarzają się również u dzieci; o tym w osobnej części poradnika.

03Przyczyny

Przyczyny i czynniki sprzyjające

Główną przyczyną jest przeciążanie głosu i nieprawidłowa technika jego wytwarzania. Dr hab. Ewelina Sielska-Badurek, foniatra z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, opisuje w mp.pl, że czynnościowe zaburzenie głosu w śpiewie, jeśli nie zostanie wychwycone, może się pogłębiać, aż pojawią się guzki głosowe lub polipy.

Jako częste błędy wskazuje oddychanie nieprawidłowym torem, złą postawę ciała, np. głowę wysuniętą do przodu, oraz przewlekły stres, który zwiększa napięcie mięśni wokół krtani.

Dr Brzoznowski zwraca uwagę na drożność nosa, bo oddychanie ustami sprzyja nawracającym stanom zapalnym krtani. Niekorzystne są też częste zmiany temperatury otoczenia, np. przy klimatyzacji. U osób z zaburzeniami głosu trzeba również wykluczyć m.in. niedoczynność tarczycy, choroby metaboliczne i alergię. Mp.pl wymienia ponadto palenie tytoniu i chorobę refluksową jako przyczyny przewlekłej chrypki.

04Objawy

Objawy guzków głosowych

Najczęstszym objawem zaburzeń głosu jest chrypka, czyli głos matowy i szorstki. W dysfonii hiperfunkcyjnej, która prowadzi do guzków, mp.pl opisuje też ból krtani, wysychanie błony śluzowej gardła i krtani oraz uczucie wzmożonego napięcia mięśni podczas mówienia.

U zawodowych mówców dr Brzoznowski wymienia:

• bolesność i kłucie w gardle i krtani,
• uczucie zawadzania lub zalegania w gardle,
• męczliwość głosu z utratą barwy i dźwięczności,
• chrząkanie lub suchy kaszel,
• chrypkę nasilającą się przy dłuższym mówieniu.

Artykuł ostrzega, że zlekceważenie tych objawów może prowadzić do zmian organicznych fałdów głosowych.

05Diagnoza

Jak bada się krtań

Przy zaburzeniach głosu mp.pl zaleca wizytę u otolaryngologa, a często także konsultację foniatryczną. Do rozpoznania przyczyny potrzebne są wywiad, badanie laryngoskopowe, badanie stroboskopowe, ocena akustyczna głosu i testy percepcyjne.

Badanie stroboskopowe, wykonywane m.in. u osób pracujących głosem, pozwala ocenić napięcie, ruchomość i stan fałdów głosowych drgających kilkaset razy na sekundę.

Amerykańskie wytyczne dotyczące chrypki (Stachler i wsp., 2018) zalecają obejrzenie krtani, gdy zaburzenie głosu nie ustępuje lub nie poprawia się w ciągu 4 tygodni, albo wcześniej, jeśli podejrzewa się poważną przyczynę. Zalecają też obejrzenie krtani przed zleceniem terapii głosu. Mp.pl podaje krótszy próg: chrypka trwająca ponad 2 tygodnie wymaga oceny laryngologa.

06Leczenie

Rehabilitacja głosu

Według mp.pl w każdym typie zaburzeń głosu konieczne jest ograniczenie wysiłku głosowego. W dysfoniach czynnościowych podstawą leczenia jest rehabilitacja głosu, a w organicznych, do których należą guzki, leczy się przyczynę, ale ćwiczenia również odgrywają znaczącą rolę. Wytyczne Stachlera i wsp. zalecają terapię głosu u pacjentów z zaburzeniami, które dobrze na nią reagują.

Rehabilitacja uczy prawidłowej emisji głosu, czyli łączenia oddychania, artykulacji, fonacji i wykorzystania rezonatorów. Mp.pl dzieli ćwiczenia na trzy grupy:

• oddechowe, uczące oddychania przeponowego,
• fonacyjne, uruchamiające rezonatory: jamę ustną, gardło, jamę nosową i zatoki,
• artykulacyjne, obejmujące wargi, żuchwę, język i podniebienie miękkie.

Ćwiczy się przed lustrem, by kontrolować postawę, przed posiłkiem lub co najmniej godzinę po nim. Rehabilitacja musi być systematyczna i zwykle trwa kilka miesięcy, czasem dłużej. Wiele ćwiczeń, po przeszkoleniu, można wykonywać w domu. Ćwiczenia manipulacyjne, czyli specjalny masaż normalizujący napięcie mięśni krtani, według mp.pl może wykonywać tylko lekarz.

07Zabieg

Kiedy rozważa się zabieg

Wytyczne Stachlera i wsp. zalecają rozważenie leczenia operacyjnego m.in. przy łagodnych zmianach fałdów głosowych, które dają objawy i nie ustępują po leczeniu zachowawczym.

Nawet po zabiegu ważna jest dalsza praca nad głosem. Dr Anna Żebryk-Stopa z Kliniki Foniatrii i Audiologii w Poznaniu wyjaśnia w mp.pl, że to, jak długo po usunięciu guzków może utrzymywać się chrypka, powinien ocenić laryngolog-foniatra po wideolaryngostroboskopii.

Te same wytyczne odradzają rutynowe przepisywanie antybiotyków przy chrypce, a także leków na refluks czy kortykosteroidów przed obejrzeniem krtani.

08Dzieci

Guzki głosowe u dzieci

Dr Żebryk-Stopa zauważa, że zaburzenia mowy uderzająco często współistnieją z guzkami głosowymi, co może wynikać z osłabionej koordynacji narządów artykulacji i głosu. Przywołuje dane z podręcznika „Foniatria kliniczna” (red. A. Pruszewicz), według których w 60% przypadków zaburzenia głosu u dzieci wiązały się z różnymi zaburzeniami mowy i słuchu.

Bezgłos u dziecka może być objawem poważniejszych trudności emocjonalnych. Dlatego program rehabilitacji foniatryczno-logopedycznej powinien uwzględniać nie tylko stan krtani, ale też, często w pierwszej kolejności, emocje i stres dziecka.

09Profilaktyka

Higiena głosu i kiedy do lekarza

Mp.pl radzi przy chrypce oszczędzać głos, mówić ściszonym głosem, ale unikać szeptu, nawilżać powietrze i unikać czynników drażniących, takich jak kurz, dym tytoniowy i alkohol. Prawidłowa emisja głosu nie powinna powodować nieprzyjemnego napięcia, zmęczenia ani bólu.

Do laryngologa trzeba zgłosić się, gdy chrypka trwa ponad 2 tygodnie, zwłaszcza u palaczy, nie wiąże się z przeziębieniem lub grypą albo towarzyszą jej duszność, krwioplucie, ból przy mówieniu, problemy z przełykaniem lub ból przy przełykaniu, guz na szyi czy poważne kłopoty z wydobyciem głosu przez kilka dni.

W naszej poradni w Bilbao laryngolog może zbadać krtań, a logopeda poprowadzić rehabilitację głosu (wizyty po hiszpańsku).

10Podsumowanie

W skrócie

• Guzki głosowe to zmiany na fałdach głosowych, często skutek przeciążania głosu i nadmiernego napięcia mięśni.
• Częste są u nauczycieli i śpiewaków; około 20% nauczycieli ma zaburzenia głosu.
• Typowe objawy to chrypka nasilająca się przy mówieniu, męczliwość głosu i uczucie zalegania w gardle.
• Rozpoznanie wymaga obejrzenia krtani, często uzupełnionego badaniem stroboskopowym.
• Podstawą jest ograniczenie wysiłku głosowego i systematyczna rehabilitacja, zwykle przez kilka miesięcy.
• Zabieg rozważa się, gdy zmiany dają objawy i nie ustępują po leczeniu zachowawczym.