Fibromialgia: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym jest fibromialgia

Mp.pl opisuje fibromialgię jako zespół bólowy z przewlekłym, uogólnionym bólem mięśni i stawów oraz tzw. punktami tkliwymi, czyli miejscami nadmiernie wrażliwymi na ucisk. Chorzy odczuwają też zmęczenie, sztywność ciała, zaburzenia snu i nastroju.

Fibromialgia wiąże się z nieprawidłowym odczuwaniem bólu. Najbardziej prawdopodobna wydaje się tzw. centralna sensytyzacja, czyli nadmierna pobudliwość struktur przewodzących ból w rdzeniu kręgowym i mózgu. Nie stwierdzono natomiast zmian chorobowych w samych mięśniach i stawach. U chorych obserwuje się też zaburzenia snu głębokiego, odpowiedzialnego za regenerację.

02Przyczyny

Przyczyny fibromialgii

Według mp.pl dokładnej przyczyny nie poznano, ale do rozwoju choroby prawdopodobnie przyczyniają się:

• podatność genetyczna: krewni pierwszego stopnia mają ośmiokrotnie większe ryzyko,
• czynniki psychiczne: przewlekły stres, niskie poczucie wartości, niezadowolenie z pracy, silny uraz psychiczny,
• zakażenia: wielu chorych łączy początek objawów z przebytą chorobą zakaźną, np. boreliozą,
• inne choroby przewlekłe: np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń czy choroba Hashimoto.

Choroba często ujawnia się po czynniku spustowym, takim jak zakażenie, stres fizyczny lub emocjonalny, bezsenność albo uraz.

03Kogo dotyczy

Kogo dotyczy fibromialgia

Mp.pl szacuje, że fibromialgia występuje u około 2–10% ludzi, a kobiety chorują 8 razy częściej niż mężczyźni. To jedna z najczęstszych chorób rozpoznawanych przez reumatologów. Najczęściej zaczyna się między 30. a 50. rokiem życia, choć może pojawić się w każdym wieku.

04Objawy

Fibromialgia: objawy

Według mp.pl najważniejszym objawem jest przewlekły, trwający co najmniej 3 miesiące „ból całego ciała”. Początkowo może dotyczyć jednej okolicy, potem obejmuje stawy i mięśnie po obu stronach ciała, powyżej i poniżej pasa. Typowy jest ból kręgosłupa, głównie krzyża lub szyi, oraz bioder, barków i kolan. Chorzy opisują kłucie, szarpanie lub palenie mięśni, sztywność i uczucie obrzęku stawów. Dolegliwości są silniejsze rano i przy jednostajnej czynności, np. siedzeniu przy komputerze.

Inne objawy to m.in.:

• silne zmęczenie i trudności z myśleniem, pamięcią i koncentracją,
• sen, który nie daje odpoczynku, i budzenie się w nocy,
• obniżony nastrój, niepokój, lęk,
• objawy jelita drażliwego i częste oddawanie moczu,
• uczucie kołatania serca i duszność bez uchwytnej przyczyny,
• drętwienie i mrowienie rąk i stóp, ziębnięcie palców,
• nadwrażliwość na zmiany pogody, hałas i mocne światło, bóle głowy.

05Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje fibromialgię

Mp.pl podaje, że fibromialgię rozpoznaje się na podstawie typowych objawów, po wykluczeniu innych chorób, które mogą ją naśladować. Aktualne kryteria obejmują:

• ból w co najmniej 6 z 9 obszarów ciała,
• zaburzenia snu lub zmęczenie,
• czas trwania objawów powyżej 3 miesięcy.

Badania dodatkowe w fibromialgii nie wykazują istotnych odchyleń. Dlatego chorzy często długo krążą między specjalistami, zanim otrzymają rozpoznanie. Chorobą najczęściej zajmują się reumatolodzy.

06Edukacja

Pierwszy krok: zrozumieć chorobę

Według mp.pl pierwszym krokiem leczenia powinno być omówienie z chorym, czym jest fibromialgia. Samo wyjaśnienie, że objawy nie zagrażają życiu, może uspokajać i pomaga zbudować dobrą współpracę z lekarzem.

Skuteczne leczenie wymaga podejścia wielodyscyplinarnego: farmakoterapii, edukacji, ćwiczeń aerobowych o umiarkowanej intensywności, higieny snu i technik radzenia sobie ze stresem. Często trzeba wypróbować kilka metod, zanim znajdzie się tę, która przynosi poprawę.

07Ruch

Ćwiczenia i rehabilitacja przy fibromialgii

Mp.pl opisuje bardzo korzystny wpływ regularnych ćwiczeń aerobowych. Intensywność powinna pozwalać swobodnie mówić, ale już nie śpiewać. Zaleca się spacery, pływanie i jazdę na rowerze, a unikać aktywności nasilających ból, takich jak jogging, koszykówka czy podnoszenie ciężarów. Ćwiczenia zwiększa się stopniowo, w miarę poprawy kondycji.

• ćwiczenia usprawniające przynajmniej 3 razy w tygodniu,
• balneoterapia, czyli zajęcia w ciepłej wodzie, najlepiej z ćwiczeniami,
• krioterapia ogólnoustrojowa,
• techniki relaksacyjne, tai-chi czy masaże jako metody uzupełniające, choć ich skuteczność nie została jednoznacznie udowodniona.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao pomagamy dobrać ćwiczenia i rehabilitację przy fibromialgii (wizyty po hiszpańsku).

08Leczenie

Leki, sen i stres

Według mp.pl stosuje się leki przeciwdepresyjne, wybrane leki przeciwbólowe i przeciwpadaczkowe, które mogą zmniejszać ból, zmęczenie i zaburzenia snu. Leki przeciwzapalne, steroidy i silne opioidy nie są zalecane, bo fibromialgia nie jest chorobą zapalną. O lekach decyduje lekarz.

Ważna jest higiena snu: stała pora kładzenia się, rezygnacja z kofeiny i leczenie zaburzeń zakłócających sen. Pomaga też dzielenie aktywności na krótkie okresy, około 30–60 minut, z przerwami. Terapia poznawczo-behawioralna i inne formy psychoterapii pomagają wypracować sposoby radzenia sobie ze stresem i obniżonym nastrojem.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Intensywność ćwiczeń. Jeden artykuł mp.pl zaleca ćwiczenia o umiarkowanej intensywności, drugi mówi o ćwiczeniach aerobowych o małej intensywności. Przegląd Cochrane z 2017 roku (13 badań, 839 osób) wykazał, że ćwiczenia aerobowe w porównaniu z brakiem ćwiczeń mogą poprawiać jakość życia o około 15%, zmniejszać ból o około 18% i poprawiać sprawność, choć dowody mają niską lub umiarkowaną jakość.
• Wiek zachorowania. Jeden artykuł mp.pl podaje, że choroba najczęściej zaczyna się między 30. a 50. rokiem życia, drugi, że dotyka głównie kobiet w wieku 40–60 lat.
• Zmęczenie. Według przeglądu Cochrane wpływ ćwiczeń aerobowych na zmęczenie był niepewny, a osób rezygnujących z udziału było nieco więcej w grupach ćwiczących.

10W skrócie

Najważniejsze o fibromialgii

• Fibromialgia to przewlekły ból w wielu miejscach ciała, zmęczenie i zaburzenia snu.
• Wiąże się z nieprawidłowym przetwarzaniem bólu w układzie nerwowym.
• Częściej dotyczy kobiet; rozpoznanie stawia się po wykluczeniu innych chorób.
• Podstawą są edukacja, ćwiczenia aerobowe, higiena snu i radzenie sobie ze stresem.
• Leki dobiera lekarz; leki przeciwzapalne nie są przydatne.
• Choroba nie skraca życia, a objawy mogą na długo ustąpić.