Dieta przy dnie moczanowej: co jeść, a czego unikać

01Choroba

Czym jest dna moczanowa

Lek. Zofia Guła i dr med. Mariusz Korkosz wyjaśniają w mp.pl, że dna moczanowa wynika z odkładania się w tkankach kryształów moczanu sodu. Najczęściej zajmuje stawy i objawia się napadami bardzo silnego bólu, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości.

Kryształy powstają przy zwiększonym stężeniu kwasu moczowego (hiperurykemii). Sama hiperurykemia nie jest jednak chorobą: dna rozwija się tylko u co piątej osoby z podwyższonym kwasem moczowym.

Choroba dotyczy 1–2% ludzi, głównie mężczyzn w średnim i starszym wieku. Mężczyźni chorują 7 razy częściej niż kobiety, a u kobiet dna występuje niemal wyłącznie po menopauzie.

02Objawy

Jak wygląda napad dny

Mp.pl opisuje, że choroba zaczyna się zwykle napadem zapalenia jednego stawu, typowo stawu u podstawy palucha (tzw. podagra). Ból pojawia się najczęściej w nocy i w ciągu kilkunastu godzin staje się trudny do zniesienia. Staw jest obrzęknięty, a skóra nad nim czerwona i gorąca. Mogą wystąpić gorączka i dreszcze.

Dolegliwości mijają w ciągu kilku dni do dwóch tygodni, nawet bez leczenia. Bez odpowiedniego postępowania napady wracają coraz częściej i obejmują kolejne stawy. Po latach choroba może przejść w postać przewlekłą z guzkami dnawymi, uszkodzeniem stawów i nerek.

Dnie często towarzyszą nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca, otyłość, cukrzyca i zaburzenia lipidowe.

03Czego unikać

Produkty, których lepiej unikać

Prof. dr hab. Irena Zimmermann-Górska, reumatolog, przedstawia w mp.pl tabelę diety zalecanej przy dnie. Jako przeciwwskazane wymienia:

• mięso w dużej ilości, podroby, przetwory mięsne, buliony i galarety,
• owoce morza oraz ryby, takie jak sardynki, śledzie, dorsze, łososie, makrele i pstrągi,
• słodzone napoje, soki owocowe, duże ilości owoców, miód i fruktozę,
• piwo, także bezalkoholowe, i napoje alkoholowe.

Główny artykuł mp.pl o dnie również radzi unikać mięsa, podrobów, owoców morza i produktów z fruktozą, np. słodkich napojów. Puryny, z których powstaje kwas moczowy, pochodzą głównie z produktów zwierzęcych.

04Co jeść

Produkty zalecane i obojętne

W tej samej tabeli jako zalecane wymieniono:

• mleko odtłuszczone i niskotłuszczowe produkty mleczne,
• kawę, także bezkofeinową,
• warzywa i herbatę.

Jako obojętne podano produkty zbożowe, tłuste produkty mleczne i jajka. Prof. Zimmermann-Górska podkreśla, że niskotłuszczowe produkty mleczne obniżają stężenie kwasu moczowego, a mięso w niewielkich ilościach, np. kurczaka, można jeść.

Główny artykuł mp.pl dodaje do korzystnych produktów orzechy i uzupełnianie witaminy C. W odpowiedzi w mp.pl jako przydatne wymieniono też wiśnie oraz witaminę C w dawce 500 mg.

05Warzywa i strączki

Czy trzeba unikać warzyw i strączków

Wiele list zakazanych produktów obejmuje warzywa zawierające puryny. Prof. Zimmermann-Górska pisze w mp.pl, że całkowite ich unikanie nie jest uzasadnione: ilość kwasu moczowego powstająca z normalnej porcji nie ma większego znaczenia. Ważne jest urozmaicenie diety.

Podobnie jest ze strączkami. Odpowiedź opublikowana w mp.pl w 2023 roku wyjaśnia, że puryny ze strączków mają inną dostępność biologiczną niż z produktów zwierzęcych, a badania nie wykazały, by spożycie strączków zwiększało stężenie kwasu moczowego. Nie ma więc podstaw, by je eliminować; mogą być zdrową alternatywą dla mięsa jako źródło białka.

06Alkohol i napoje

Alkohol, kawa i picie płynów

W sprawie alkoholu źródła w mp.pl się różnią. Tabela diety z odpowiedzi opublikowanych w mp.pl określa piwo i napoje alkoholowe jako bezwzględnie przeciwwskazane, choć w komentarzu dopuszcza sporadycznie trochę wina. Główny artykuł o dnie wymienia jako czynnik ryzyka nadużywanie alkoholu, zwłaszcza piwa i mocnych alkoholi, i podaje, że wino nie zwiększa ryzyka dny. Zaleca ograniczenie alkoholu.

Kawa, także bezkofeinowa, znajduje się wśród produktów zalecanych. Mp.pl zaleca też odpowiednie nawodnienie, zwłaszcza przy kamicy moczowej: co najmniej 2 litry płynów na dobę.

Należy unikać słodzonych napojów i soków owocowych ze względu na fruktozę.

07Styl życia

Masa ciała i inne zalecenia

Mp.pl wymienia jako kluczowe zmiany stylu życia:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• rzucenie palenia,
• dbanie o kondycję fizyczną,
• kontrolę ciśnienia, glukozy i lipidów.

Prof. Zimmermann-Górska przypomina, że zalecenia dietetyczne w chorobach towarzyszących, takich jak cukrzyca czy miażdżyca, mogą się różnić od diety w dnie; ich pogodzenie należy do lekarza prowadzącego. W naszej poradni dietetycznej w Bilbao pomagamy ułożyć plan żywienia przy dnie i chorobach towarzyszących (wizyty po hiszpańsku).

08Leki

Czy sama dieta wystarczy

Źródła różnie rozkładają akcenty. Główny artykuł mp.pl podaje, że zmiana stylu życia często wystarcza do utrzymania prawidłowego stężenia kwasu moczowego, a po wyeliminowaniu czynników ryzyka często nie trzeba przewlekle przyjmować leków.

Wytyczne EULAR (Richette i wsp., 2017) zalecają natomiast rozważenie leków obniżających stężenie kwasu moczowego już od pierwszego rozpoznania, obok edukacji i leczenia niefarmakologicznego. Wytyczne ACR (FitzGerald i wsp., 2020) zdecydowanie zalecają takie leczenie u wszystkich osób z guzkami dnawymi, uszkodzeniem stawów w RTG lub częstymi napadami; lekiem pierwszego wyboru jest allopurynol.

W odpowiedzi w mp.pl przy nawracających napadach jako cel podano obniżenie stężenia kwasu moczowego przynajmniej do 6 mg/dl. Decyzję o lekach podejmuje lekarz.

09Napad

Co robić w czasie napadu

Mp.pl zaleca pilny kontakt z lekarzem przy ostrym zapaleniu stawu, bo podobnie może przebiegać zakażenie stawu. Osoby z dną powinny pozostawać pod stałą opieką reumatologa.

Ulgę mogą przynieść okłady z lodu i unieruchomienie stawu; po ustąpieniu ostrych objawów trzeba wrócić do aktywności. W leczeniu napadu stosuje się m.in. kolchicynę, niesteroidowe leki przeciwzapalne i glikokortykosteroidy, także podawane do stawu. Tak samo wymieniają je wytyczne EULAR.

Mp.pl ostrzega, by w trakcie ostrego napadu nie rozpoczynać leczenia obniżającego kwas moczowy, bo wahania jego stężenia mogą nasilić objawy. Jeśli jednak takie leczenie już trwa, kontynuuje się je.

10Podsumowanie

W skrócie

• Dna moczanowa wynika z odkładania kryształów kwasu moczowego w stawach.
• Warto ograniczać mięso, podroby, owoce morza, niektóre ryby, słodzone napoje i fruktozę.
• Zalecane są chudy nabiał, warzywa, kawa i herbata; strączków nie trzeba eliminować.
• Piwo i mocne alkohole szkodzą; co do wina źródła w mp.pl się różnią.
• Pomaga prawidłowa masa ciała, aktywność i picie co najmniej 2 litrów płynów przy kamicy.
• Wytyczne EULAR zalecają rozważenie leków od początku choroby; decyduje lekarz.