Dieta przeciwzapalna w Hashimoto: co mówią badania

Choroba Hashimoto w skrócie

Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, to choroba, w której układ odpornościowy wytwarza przeciwciała niszczące tarczycę. Z czasem prowadzi to do jej niedoczynności. Według mp.pl Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy i występuje znacznie częściej u kobiet.

Choroba przebiega powoli: prawidłowa czynność tarczycy może się utrzymywać przez wiele lat mimo zwiększonych stężeń przeciwciał, potem pojawia się niedoczynność subkliniczna, a w końcu jawna. Objawy wynikają ze spowolnienia przemian metabolicznych.

Dieta a leczenie lewotyroksyną

U zdecydowanej większości chorych podstawą leczenia jest dożywotnie uzupełnianie brakujących hormonów tarczycy za pomocą lewotyroksyny. Dieta jest uzupełnieniem, a nie zamiennikiem leczenia.

Według mp.pl lewotyroksynę należy przyjmować wcześnie rano na pusty żołądek. Nie powinno się jej przyjmować razem z preparatami żelaza i wapnia, lekami zobojętniającymi zawierającymi wodorotlenek glinu, inhibitorami pompy protonowej, suplementami diety ani z żywnością bogatą w błonnik.

Czy istnieje „dieta przeciwzapalna” na Hashimoto?

Nie ma jednej diety, która udowodniono by leczyła Hashimoto. Przegląd systematyczny opublikowany w Nutrients w 2023 roku objął tylko 9 badań interwencji żywieniowych: eliminację glutenu lub laktozy, ograniczenie kalorii, czarnuszkę i ograniczenie jodu. W przeglądzie podkreślono, że wciąż nie wiadomo, która strategia jest najkorzystniejsza.

W części tych badań obserwowano poprawę przeciwciał anty-TPO i hormonów, ale wyniki były zróżnicowane. Przegląd wiąże to z różnym stanem tarczycy u badanych, dużą zmiennością między pacjentami i różnym spożyciem jodu, selenu i żelaza w poszczególnych krajach.

To, co w praktyce można nazwać żywieniem „przeciwzapalnym”, pokrywa się z zaleceniami ekspertów: mniej żywności wysoko przetworzonej, więcej ryb, warzyw i produktów pełnoziarnistych.

Zasady żywienia w chorobie Hashimoto

Według dietetyków Medycyny Praktycznej sposób żywienia osób z Hashimoto nie powinien znacząco odbiegać od ogólnych zasad zdrowego żywienia:

4–5 posiłków dziennie, w regularnych odstępach co 3–4 godziny,
pełnowartościowe białko: drób, ryby, jaja,
węglowodany o niskim indeksie glikemicznym, będące źródłem błonnika (ponad 25 g dziennie),
nienasycone kwasy tłuszczowe, przede wszystkim omega-3 z tłustych ryb morskich,
ograniczenie żywności wysoko przetworzonej, cukrów rafinowanych, tłuszczów nasyconych i izomerów trans,
unikanie nadmiernych ilości alkoholu.

Eksperci nie zalecają diet niezbilansowanych: niskotłuszczowych, niskobiałkowych ani niskowęglowodanowych.

Jod i selen

Jod jest składnikiem hormonów tarczycy. Zalecane spożycie dla dorosłych w Polsce wynosi 150 µg na dobę. Źródłami są sól jodowana, ryby morskie, owoce morza, wodorosty oraz mleko i jego przetwory. Według mp.pl nadmierne spożycie jodu wiąże się z nawet 4-krotnie częstszym występowaniem choroby Hashimoto, dlatego chorym odradza się suplementy z dużymi dawkami jodu. Nie dotyczy to zaleceń dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Tarczyca jest narządem o największej zawartości selenu. Jego źródłami są ryby i skorupiaki, orzechy brazylijskie, jaja, gryka, kakao, grzyby oraz nabiał. Metaanaliza w czasopiśmie Thyroid z 2016 roku wykazała, że suplementacja selenu obniża przeciwciała anty-TPO, ale jakość dowodów była niska, a osoby przyjmujące selen częściej zgłaszały działania niepożądane. Nie wiadomo, czy spadek przeciwciał przekłada się na korzyści kliniczne.

Talerz z łososiem, brokułami i kaszą obok jajek i orzechów brazylijskich — Ryby, jaja i orzechy brazylijskie są źródłem selenu. Ilustracja wygenerowana przez AI.

Żelazo, cynk i witamina D

Według mp.pl niedobór żelaza jest u osób z Hashimoto stosunkowo częsty, bo chorobie często towarzyszy autoimmunologiczne zapalenie błony śluzowej żołądka, które upośledza jego wchłanianie. Warto oznaczać ferrytynę, szczególnie u kobiet miesiączkujących. Dobrym źródłem żelaza są podroby, chude mięso i żółtka jaj, a wchłanianie poprawia witamina C.

Cynk znajduje się m.in. w wątrobie, pestkach dyni, serach podpuszczkowych, produktach pełnoziarnistych, orzechach, jajach i roślinach strączkowych. U chorych na Hashimoto obserwuje się mniejsze stężenia witaminy D. Eksperci mp.pl zalecają kontrolę jej poziomu i suplementację w razie niedoboru; od września do kwietnia dorosłym zaleca się 800–2000 IU dziennie.

Ryby, jajka i nabiał ułożone obok małej solniczki — Ryby morskie, nabiał i sól jodowana dostarczają jodu. Ilustracja wygenerowana przez AI.

Dieta bezglutenowa: kiedy ma sens

Hashimoto i celiakia często współwystępują. W jednej z metaanaliz celiakię potwierdzoną biopsją stwierdzono u około 1 na 62 chorych z Hashimoto, a niektóre badania podają nawet 5–9%. Dlatego warto wykonać badania w kierunku celiakii.

Dr hab. Dorota Szostak-Węgierek, przewodnicząca Sekcji Dietetyki Medycznej POLSPEN, mówi w wywiadzie dla mp.pl, że rygorystyczna dieta bezglutenowa w Hashimoto jest uzasadniona jedynie przy współistniejącej celiakii. Nie ma badań wskazujących, że eliminacja glutenu u osób bez nietolerancji daje jakiekolwiek korzyści.

Ważna uwaga: badania w kierunku celiakii trzeba wykonać, zanim odstawi się gluten. Dieta bezglutenowa „na próbę” może bardzo utrudnić diagnozę, bo wyniki badań stają się niewiarygodne.

Kapusta, brokuły i soja

Związki goitrogenne, czyli wolotwórcze, występują m.in. w kapuście, brukselce, brokułach, kalafiorze, jarmużu, rzodkiewce, kalarepie, soi, szpinaku i orzeszkach arachidowych. Według mp.pl warto je ograniczać, ale nie trzeba ich całkowicie eliminować.

Obróbka termiczna inaktywuje blisko 30% tych związków, a ich działanie jest silniejsze przy niedoborze jodu. Rozsądne spożycie przy prawidłowej podaży jodu i selenu nie powinno szkodzić tarczycy. Dotyczy to także soi: nie trzeba jej wykluczać, ale ważna jest odpowiednia podaż jodu.

W poradni dietetycznej naszej kliniki w Bilbao układamy jadłospis dopasowany do leczenia i badań (wizyty po hiszpańsku).

Na co uważać

Nie zmieniaj dawki lewotyroksyny bez lekarza i przyjmuj ją rano na czczo.
Nie stosuj suplementów z dużą dawką jodu.
Nie odstawiaj glutenu przed wykonaniem badań w kierunku celiakii.
Unikaj diet eliminacyjnych bez wskazań: trudno je zbilansować.
Suplementy selenu, żelaza czy witaminy D przyjmuj po konsultacji i badaniach.

Najważniejsze

Żadna dieta nie leczy Hashimoto; podstawą jest lewotyroksyna.
Zalecane jest zwykłe zdrowe żywienie: regularne posiłki, ryby, błonnik i mało żywności przetworzonej.
Ważna jest prawidłowa podaż jodu, selenu, żelaza, cynku i witaminy D, bez nadmiaru jodu.
Dieta bezglutenowa ma sens tylko przy celiakii lub innej nietolerancji glutenu.
Warzyw krzyżowych i soi nie trzeba wykluczać.

Najczęstsze pytania o dietę w Hashimoto

Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.

Czy dieta przeciwzapalna leczy Hashimoto?

Nie. Badania nie wskazują jednej najlepszej diety. Zdrowe żywienie wspiera leczenie, ale nie zastępuje lewotyroksyny.

Czy w Hashimoto trzeba odstawić gluten?

Tylko przy celiakii lub innej nietolerancji glutenu. U pozostałych osób nie ma dowodów na korzyści.

Czy przy Hashimoto można jeść brokuły i kapustę?

Tak, z umiarem. Gotowanie zmniejsza ilość związków wolotwórczych, a ważna jest prawidłowa podaż jodu.

Czy warto brać selen?

Selen obniża przeciwciała, ale nie wiadomo, czy daje korzyści kliniczne, a działania niepożądane zdarzają się częściej. Decyzję podejmij z lekarzem.

Jak przyjmować lewotyroksynę?

Rano na pusty żołądek, osobno od preparatów żelaza i wapnia, suplementów i żywności bogatej w błonnik.

Czy w Hashimoto trzeba unikać nabiału?

Eksperci mp.pl nie zalecają diet eliminacyjnych bez wskazań. Nabiał jest m.in. źródłem jodu i selenu.

Źródła

Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.