Dieta na stłuszczenie wątroby: co jeść, czego unikać i ile schudnąć

01Co to jest

Czym jest stłuszczenie wątroby

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby to nagromadzenie tłuszczu w wątrobie u osób, które nie piją szkodliwych ilości alkoholu. Wytyczne europejskich towarzystw EASL, EASD i EASO z 2024 roku używają nazwy MASLD, czyli stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi: stłuszczenie wątroby z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka sercowo-metabolicznego.

Według mp.pl choroba wiąże się z zespołem metabolicznym: otyłością brzuszną, nadciśnieniem, podwyższonym stężeniem triglicerydów i glukozy oraz obniżonym cholesterolem HDL. Dotyczy nawet 90% osób z otyłością olbrzymią, ponad połowy chorych na cukrzycę typu 2 i około 7% osób z prawidłową masą ciała.

Według wytycznych europejskich choroba obejmuje kilka stadiów: samo stłuszczenie, stłuszczeniowe zapalenie wątroby (MASH), włóknienie, marskość, a w najcięższych przypadkach raka wątrobowokomórkowego. Zaawansowane włóknienie pozwala przewidywać powikłania wątrobowe, dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie.

02Ryzyko

Kto jest najbardziej narażony

Medycyna Praktyczna wymienia główne czynniki ryzyka:

• otyłość, zwłaszcza brzuszną (trzewną),
• cukrzycę typu 2,
• zaburzenia lipidowe,
• zespół metaboliczny,
• płeć męską.

Wytyczne europejskie zalecają, by u osób z czynnikami ryzyka sercowo-metabolicznego, nieprawidłowymi próbami wątrobowymi lub stłuszczeniem w badaniu obrazowym, zwłaszcza z cukrzycą typu 2 lub otyłością, oceniać ryzyko włóknienia: najpierw wskaźnikiem z krwi, np. FIB-4, a potem elastografią.

03Odchudzanie

Ile schudnąć i w jakim tempie

Stłuszczenie wątroby to według mp.pl powszechna choroba przewlekła, a podstawą jej leczenia jest redukcja masy ciała przez zmianę nawyków żywieniowych i wprowadzenie aktywności fizycznej. Najlepiej, by była stopniowa. Badania wykazały, że utrata 5–20% masy ciała zmniejsza ilość tłuszczu w wątrobie o 40–80%, a do poprawy stanu wątroby i parametrów metabolicznych wystarcza już 7–10%.

W badaniu Vilar-Gomeza i współpracowników 293 osoby ze stłuszczeniowym zapaleniem wątroby zmieniały styl życia przez rok. Ustąpienie zapalenia nastąpiło u 25%, a cofnięcie się włóknienia u 19%. Po roku tylko 30% uczestników schudło co najmniej 5%, a im większy był spadek masy ciała, tym większa poprawa w badaniu wątroby. Najlepsze wyniki osiągały osoby, które schudły co najmniej 10%.

04Tempo

Dlaczego nie chudnąć za szybko

Zalecenia przytaczane przez mp.pl rekomendują dietę niskokaloryczną, dostarczającą 1200–1500 kcal na dobę, która powinna dawać spadek masy ciała o 0,5–1 kg na tydzień.

Masę ciała trzeba redukować powoli. Gwałtowne odchudzanie uwalnia w krótkim czasie duże ilości wolnych kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej, co może nasilać stłuszczenie wątroby. Kaloryczność diety najlepiej ustalić indywidualnie z dietetykiem, zwłaszcza przy cukrzycy i innych chorobach.

05Co jeść

Co jeść przy stłuszczeniu wątroby

Według Medycyny Praktycznej podstawą jadłospisu powinny być produkty jak najmniej przetworzone:

• warzywa i owoce,
• pełnoziarniste produkty zbożowe,
• nasiona roślin strączkowych,
• drób i jaja,
• ryby, zwłaszcza tłuste ryby morskie, źródło kwasów omega-3,
• orzechy i nasiona,
• naturalne, niesłodzone produkty mleczne: jogurt, kefir, maślanka.

Zalecane są głównie dwa modele żywienia: dieta śródziemnomorska i dieta DASH.

06Czego unikać

Czego unikać

Medycyna Praktyczna zaleca, by z jadłospisu wykluczyć:

• alkohol,
• potrawy smażone,
• posiłki typu fast food,
• tłuste i słone przekąski, np. chipsy, paluszki, krakersy,
• tłuste wędliny i mięsa.

Wytyczne europejskie również zalecają u dorosłych z MASLD odradzanie alkoholu jako część zmiany stylu życia.

07Fruktoza

Fruktoza i syrop glukozowo-fruktozowy

Według mp.pl należy ograniczać napoje i pokarmy bogate we fruktozę, bo jej przemiany sprzyjają powstawaniu kwasów tłuszczowych i triglicerydów. Źródłem fruktozy są owoce, miód, cukier (sacharoza) i syrop glukozowo-fruktozowy.

Syrop znajduje się w napojach gazowanych i niegazowanych, sokach, dżemach, owocach kandyzowanych, musli, płatkach śniadaniowych, sosach sałatkowych, jogurtach owocowych, deserach mlecznych i lodach, a nawet w niektórych keczupach i musztardach. Dlatego warto czytać skład. Świeżych owoców nie trzeba się obawiać: dostarczają błonnika, witamin i składników mineralnych.

08Ruch

Aktywność fizyczna

Według mp.pl, oprócz diety, zaleca się 150–200 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, podzielonej na trzy–pięć sesji, np. szybkie chodzenie lub rower stacjonarny. Skuteczny jest też trening oporowy, który zwiększa sprawność układu ruchu i korzystnie wpływa na metaboliczne czynniki ryzyka.

Wytyczne EASL, EASD i EASO z 2024 roku zalecają u dorosłych z MASLD zmianę stylu życia: redukcję masy ciała, zmianę diety, aktywność fizyczną i rezygnację z alkoholu, a także dobre leczenie chorób współistniejących. U osób z cukrzycą typu 2 lub otyłością wytyczne wymieniają, jeśli są wskazania, leki inkretynowe, a przy otyłości także chirurgię bariatryczną.

09Jadłospis

Jak ułożyć jadłospis w praktyce

Dobry jadłospis łączy zasady opisane wyżej: warzywa przy każdym posiłku, pełne ziarno zamiast białego pieczywa, rośliny strączkowe, ryby lub drób zamiast tłustych wędlin, oliwa lub olej rzepakowy, a do picia woda zamiast słodzonych napojów. Na przekąskę lepsze są orzechy, owoce lub naturalny jogurt niż chipsy czy słodycze.

W poradni dietetycznej naszej kliniki w Bilbao układamy jadłospis i plan stopniowej redukcji masy ciała, dopasowany do wyników badań (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Stłuszczenie wątroby wiąże się z otyłością, cukrzycą typu 2 i zespołem metabolicznym.
• Utrata 7–10% masy ciała wyraźnie poprawia stan wątroby; chudnij powoli, 0,5–1 kg na tydzień.
• Postaw na dietę śródziemnomorską lub DASH: warzywa, pełne ziarno, strączki, ryby, orzechy.
• Unikaj alkoholu, smażonych potraw, fast foodów i produktów z syropem glukozowo-fruktozowym.
• Ruszaj się 150–200 minut tygodniowo i dodaj trening oporowy.