Depresja poporodowa: objawy i leczenie

01Co to jest

Czym jest depresja poporodowa

Psychiatra piszący w mp.pl wyjaśnia, że narodziny dziecka to ogromna zmiana: zmieniają się rytm dnia, rodzina, fizjologia kobiety i obowiązki. Po porodzie mogą pojawić się trudności psychiczne, które czasem przekraczają zwykłe zmęczenie i wahania nastroju.

Depresja poporodowa w swoim obrazie przypomina inne epizody depresji, ale ma też cechy charakterystyczne, związane głównie z rolą matki i opieką nad dzieckiem. Mp.pl podaje, że dotyczy około 7–20% kobiet. Dr Magdalena Chrzan-Dętkoś, psycholog z Uniwersytetu Gdańskiego, w wywiadzie dla mp.pl mówi o około 15%.

Specjaliści podkreślają, że kobiety często boją się lub wstydzą przyznać do takich stanów, także z powodu presji, by być „dobrą matką”. Depresja poporodowa nie świadczy jednak o tym, że ktoś jest złą matką ani że nie kocha dziecka.

02Baby blues

Baby blues czy depresja poporodowa

Smutek poporodowy, czyli baby blues, to według mp.pl fizjologiczna reakcja na poród. Zaczyna się w ciągu kilku dni po porodzie, szczyt przypada na 4.–5. dzień i zwykle mija około 10. dnia. Artykuł o baby blues w mp.pl podaje, że zwykle nie trwa dłużej niż 2–3 tygodnie. Źródła różnią się też co do częstości: od 40–60% w krajach zachodnich do 50–80%, a nawet 85% kobiet.

Baby blues daje huśtawkę nastrojów, płaczliwość, drażliwość, napięcie, zmęczenie i kłopoty z koncentracją. Nie wymaga leczenia, ale potrzebne jest zrozumienie i praktyczna pomoc bliskich.

Depresja poporodowa pojawia się później, a jej objawy są znacznie silniejsze i bardziej utrudniają funkcjonowanie. Psychiatra dr Rafał Jaeschke w wywiadzie dla mp.pl zaznacza, że smutek trwający dłużej niż dwa tygodnie powinien zwrócić uwagę otoczenia.

03Objawy

Objawy depresji poporodowej

Mp.pl wymienia charakterystyczne objawy:

• natrętne myśli i obawy, że z powodu braku doświadczenia czy nieudolności nie zaopiekuje się dobrze dzieckiem, a nawet mu zaszkodzi,
• unikanie kontaktu z dzieckiem, poczucie winy, krzywdy lub bezradności,
• chwiejność emocjonalna, płaczliwość i skargi na nieznośny smutek,
• przekonanie, że dziecko jest wyjątkowo trudne w opiece,
• nasilony lęk, czasem z napadami paniki, i nadmierne zamartwianie się o zdrowie swoje i dziecka,
• poczucie osamotnienia, niezrozumienia i trudność w okazywaniu uczuć,
• bezsenność, zmęczenie, kłopoty z koncentracją i dolegliwości fizyczne,
• poczucie winy i myśli samobójcze.

Według wywiadu w mp.pl często towarzyszą im też drażliwość, kłopoty z pamięcią, utrata zdolności odczuwania przyjemności, niska samoocena i poczucie bycia bezwartościową w roli matki.

04Ile trwa

Kiedy się pojawia i ile trwa

Według mp.pl depresja poporodowa rozwija się w ciągu kilku do kilkunastu tygodni po porodzie. Do rozpoznania depresji, jak tłumaczy dr Jaeschke, obniżony nastrój, zwiększona męczliwość i brak energii oraz utrata odczuwania przyjemności muszą trwać co najmniej dwa tygodnie.

Dr Chrzan-Dętkoś mówi, że bez leczenia u części kobiet depresja przechodzi w postać przewlekłą, a u innych mija po kilku miesiącach. Depresja w ciąży jest głównym czynnikiem pozwalającym przewidzieć depresję po porodzie, a kobiety, które chorowały już w ciąży, mogą mieć po porodzie bardzo nasilony przebieg.

Mp.pl ostrzega, że brak odpowiedniego leczenia stwarza ryzyko rozwoju ciężkiej depresji, która w skrajnych przypadkach może prowadzić do samobójstwa.

05Czynniki ryzyka

Kto jest bardziej narażony

Mp.pl wymienia wśród czynników ryzyka:

• wcześniejsze zaburzenia nastroju, lękowe lub snu,
• powikłania ciąży i porodu, ciężki lub długi poród,
• brak wsparcia, konflikty z partnerem, brak partnera, stresujące wydarzenia,
• bardzo nasilony i przedłużający się baby blues,
• zaburzenia nastroju po porodzie w rodzinie,
• niechcianą lub nieplanowaną ciążę, poważne problemy zdrowotne dziecka, wcześniejsze poronienia,
• złe wspomnienia z sali porodowej.

Dr Chrzan-Dętkoś zaznacza, że nie da się przewidzieć, kto zachoruje. Można mówić tylko o czynnikach ryzyka, ale wiedząc o nich, warto szczególnie o siebie zadbać.

06Psychoza

Psychoza poporodowa: stan nagły

Mp.pl opisuje psychozę poporodową jako bardzo poważne zaburzenie, które zagraża matce i dziecku i wymaga pilnego rozpoznania oraz intensywnego leczenia. Ryzyko wynosi 1–2 na 1000 porodów i jest około 100 razy większe u kobiet z chorobą afektywną dwubiegunową lub psychozą po poprzednim porodzie.

Psychoza zwykle rozwija się gwałtownie, najczęściej w pierwszym miesiącu. Początkowo pojawiają się bezsenność, nawet przez kilka dni, niepokój, zagubienie, brak głodu, pobudzenie, drażliwość i natrętne myśli o skrzywdzeniu dziecka. Później może dojść do podejrzliwości, dziwnych zachowań, omamów i urojeń. Dr Jaeschke zaznacza, że stan ten często wymaga hospitalizacji.

07Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się depresję poporodową

Mp.pl wskazuje Edynburską Skalę Depresji Poporodowej jako wiarygodne narzędzie przesiewowe. Składa się z 10 krótkich pytań, a wypełnienie zajmuje około 5 minut. Wynik 12–13 punktów na 30 lub wyższy wskazuje na prawdopodobieństwo depresji i potrzebę dokładniejszego badania u psychologa lub psychiatry.

Dr Chrzan-Dętkoś zwraca uwagę, że kobieta w depresji rzadko sama szuka pomocy, dlatego kluczowe jest wsparcie i obserwacja bliskich. W prowadzonym przez jej zespół programie tylko 30% kobiet z podwyższonym wynikiem badania przesiewowego korzysta z dalszej pomocy.

08Leczenie

Jak leczy się depresję poporodową

Według mp.pl łagodne przypadki leczy się psychoterapią, psychoedukacją i wsparciem psychologicznym, a w cięższych dodaje się leki przeciwdepresyjne. Większość z nich można bezpiecznie stosować podczas karmienia piersią, ale wybór leku i decyzję o laktacji trzeba omówić z psychiatrą. Najcięższe przypadki wymagają leczenia w szpitalu.

Przegląd Cochrane Dennis i współpracowników z 2013 roku wykazał, że interwencje psychospołeczne i psychologiczne zmniejszają liczbę kobiet, u których rozwija się depresja poporodowa. Obiecujące okazały się m.in. wizyty domowe położnych lub pielęgniarek, wsparcie telefoniczne innych matek i psychoterapia interpersonalna.

W naszej poradni psychologii w Bilbao pomagamy kobietom z obniżonym nastrojem po porodzie (wizyty po hiszpańsku).

09Ojcowie i bliscy

Depresja poporodowa u ojców i rola bliskich

Artykuł w mp.pl opisuje badania, według których jeden na czterech ojców doświadcza objawów depresyjnych w dniach, tygodniach, a nawet miesiącach po narodzinach dziecka. Objawy zwykle pojawiają się tydzień lub dwa po porodzie: stres, drażliwość, zniechęcenie, trudność w podejmowaniu decyzji, wyczerpanie i poczucie winy. Mężczyźni częściej się złoszczą, wycofują lub uciekają w pracę.

Bliscy mogą pomóc, słuchając bez bagatelizowania, odciążając w opiece nad dzieckiem, posiłkach i pracach domowych oraz dając szansę na kilka godzin nieprzerwanego snu. Jeśli obniżony nastrój się przedłuża, warto zachęcić do wizyty u lekarza, psychologa lub psychiatry.

10W skrócie

Najważniejsze

• Baby blues mija zwykle w ciągu kilku dni do 2–3 tygodni; depresja poporodowa trwa dłużej i jest silniejsza.
• Typowe są smutek, lęk, poczucie winy, bezradność i obawy, że nie poradzi się z opieką nad dzieckiem.
• Pomaga Edynburska Skala Depresji Poporodowej, ale rozpoznanie stawia specjalista.
• Leczenie to psychoterapia i wsparcie, a w cięższych przypadkach także leki.
• Myśli o skrzywdzeniu siebie lub dziecka wymagają natychmiastowej pomocy.