Chorobliwa zazdrość: kiedy zazdrość staje się zaburzeniem

01Definicja

Czym jest chorobliwa zazdrość

W przeglądzie w Irish Journal of Psychological Medicine zaznaczono, że zazdrość jest powszechną emocją, obserwowaną już u niemowląt w wieku 5–6 miesięcy i obecną przez całe życie. W skrajnej postaci może stać się patologiczna.

Według tego przeglądu chorobliwa zazdrość to zaburzenie, w którym osoba wierzy, że partner jest lub będzie niewierny. Przekonanie to:

• opiera się na niewystarczających podstawach,
• nie zmienia się pod wpływem racjonalnej dyskusji,
• może mieć postać urojenia, obsesji albo idei nadwartościowej.

Przegląd dodaje, że chorobliwa zazdrość może wystąpić nawet wtedy, gdy partner rzeczywiście jest niewierny, jeśli „dowody” są błędne, a reakcja nadmierna lub irracjonalna.

02Różnica

Zwykła zazdrość a chorobliwa

Według przeglądu w Irish Journal of Psychological Medicine chorobliwa zazdrość różni się od zwykłej nasileniem lub racjonalnością. Można ją traktować jako zazdrość nadwrażliwą: reakcje zazdrości pojawiają się przy znacznie niższym progu niż u większości ludzi. Zajmowanie się niewiernością partnera często wyzwalają żywe wyobrażenia jego dawnych lub obecnych związków.

Mp.pl opisuje skrajny przykład: przy zespole Otella każde spóźnienie czy wcześniejsze wyjście do pracy jest interpretowane jako niezaprzeczalny dowód zdrady, a tłumaczenia partnera nie przynoszą efektu. Rzeczywista wierność nie ma znaczenia, bo błahe sytuacje urastają do całkowitego zawodu zaufania.

03Objawy

Jak się przejawia: typowe zachowania

Mp.pl wymienia zachowania osób z paranoją alkoholową, czyli zespołem Otella, wobec partnera:

• śledzenie i podsłuchiwanie,
• nachodzenie w pracy,
• przeszukiwanie rzeczy osobistych,
• oskarżanie wobec otoczenia o rozwiązły tryb życia,
• nękanie telefonami i groźbami.

W artykule mp.pl o epizodach psychotycznych w pracy opisano przykład osoby z zespołem Otella, która jest zła i zdenerwowana, śledzi partnera, przestaje przychodzić do pracy i wydaje służbowe pieniądze na detektywów. Zaznaczono, że takie urojenia mogą brzmieć prawdopodobnie, dlatego bez dokładnego wywiadu i badania psychiatrycznego trudno ocenić, czy chodzi o zaburzenie psychiczne.

04Alkohol

Zespół Otella i alkohol

Według mp.pl paranoja alkoholowa, czyli zespół Otella, to zaburzenie psychotyczne powikłające uzależnienie od alkoholu, z całkowicie nieprawdziwymi i niepodlegającymi korekcie przekonaniami, czyli urojeniami niewierności.

Mp.pl podaje, że chorobliwą zazdrość w niektórych badaniach stwierdzano nawet u 30% osób leczonych z uzależnienia od alkoholu, choć brak precyzyjnych danych o tej konkretnej postaci psychozy. Urojenia niewierności występują też w innych chorobach psychicznych, ale według szacunków w 20% przypadków ich przyczyną jest alkohol.

Mp.pl zaznacza, że warunkiem skutecznego leczenia jest utrzymywanie abstynencji, a picie alkoholu uniemożliwia skuteczne wyeliminowanie objawów.

05Inne choroby

W jakich zaburzeniach występuje

Dwa badania z udziałem pacjentów szpitali psychiatrycznych pokazują, jak często pojawiają się urojenia zazdrości:

• w badaniu 8134 hospitalizowanych pacjentów urojenia zazdrości stwierdzono u 1,1%; najczęściej w psychozach organicznych (7,0%), zaburzeniach paranoidalnych (6,7%), psychozie alkoholowej (5,6%) i schizofrenii (2,5%), a w zaburzeniach afektywnych tylko u 0,1%,
• w badaniu 14 309 pacjentów przyjętych do szpitala psychiatrycznego w Monachium w latach 2000–2008 urojenia zazdrości miało 0,5%, najczęściej w schizofrenii i innych psychozach (1,3%).

W podsumowaniu drugiego badania zaznaczono, że urojenia zazdrości są zjawiskiem stosunkowo rzadkim.

06Bezpieczeństwo

Ryzyko przemocy i ochrona partnera

Według mp.pl urojenia zazdrości mogą prowadzić do maltretowania, znęcania się, a nawet zabójstw. Często sytuacja nie zmienia się nawet po zakończeniu związku i konieczna bywa droga sądowa. W badaniu z Monachium 20,8% pacjentów z urojeniami zazdrości było agresywnych przy przyjęciu do szpitala, wobec 6,2% wszystkich przyjętych; w podsumowaniu zaznaczono, że może to wskazywać na ryzyko przemocy w przyszłości.

Mp.pl zaleca:

• przy agresywnych zachowaniach wynikających z zaburzeń psychicznych wezwanie pogotowia ratunkowego i policji, aby przewieźć chorego do szpitala psychiatrycznego,
• zwrócenie się przez osoby doznające przemocy do Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”,
• w razie potrzeby wystąpienie na drogę sądową.

07Rozpoznanie

Jak stawia się rozpoznanie

Mp.pl wyjaśnia, że rozpoznanie opiera się na badaniu psychiatrycznym i szczegółowym wywiadzie dotyczącym picia alkoholu. Bardzo cenna jest relacja otoczenia, zwłaszcza osoby, której dotyczy zazdrość.

W artykule mp.pl o epizodach psychotycznych zaznaczono, że osoby z urojeniami bywają bezkrytyczne, nie leczą się i nie chcą się leczyć.

08Leczenie

Leczenie i rokowanie

Według mp.pl leczenie paranoi alkoholowej jest trudne i długotrwałe:

• pod opieką psychiatry stosuje się leki przeciwpsychotyczne, których działanie rozwija się w ciągu kilku tygodni i wymaga codziennego przyjmowania,
• przerywanie leczenia, zmienianie dawek i picie alkoholu uniemożliwiają opanowanie objawów,
• objawy często nawracają, także wobec kolejnych partnerów, a rokowanie nie jest pomyślne,
• terapia uzależnienia i nauka radzenia sobie z negatywnymi emocjami mogą zmniejszyć nasilenie objawów i ryzyko nawrotu.

Badania nad psychoterapią chorobliwej zazdrości są nieliczne. W badaniu dwóch pacjentów porównano terapię poznawczo-behawioralną i poznawczo-analityczną; w podsumowaniu zaznaczono potrzebę mocniejszych dowodów i oceniania także samopoczucia partnerów.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao pomagamy, gdy zazdrość utrudnia związek; przy podejrzeniu urojeń potrzebne jest leczenie psychiatryczne (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Źródła nie są zgodne we wszystkich punktach:

• Płeć: mp.pl opisuje paranoję alkoholową jako chorobę mężczyzn. W badaniu z Monachium mężczyźni stanowili 59,7% osób z urojeniami zazdrości, a we wcześniejszym badaniu w schizofrenii częściej chorowały kobiety, a w psychozie alkoholowej mężczyźni.
• Częstość: mp.pl podaje do 30% wśród osób leczonych z uzależnienia od alkoholu, a w badaniu 8134 pacjentów urojenia zazdrości w psychozie alkoholowej stwierdzono u 5,6%. Dotyczy to jednak różnych grup chorych.
• Charakter przekonania: mp.pl opisuje zespół Otella jako urojenia, a przegląd w Irish Journal of Psychological Medicine dopuszcza też postać obsesji lub idei nadwartościowej.
• Psychoterapia: w badaniu dwóch pacjentów analiza codziennych pomiarów wskazała skuteczność terapii poznawczo-analitycznej, a nie poznawczo-behawioralnej, choć obie dały duże wielkości efektu.

10W skrócie

Najważniejsze informacje

• Chorobliwa zazdrość to przekonanie o niewierności partnera oparte na niewystarczających podstawach i odporne na argumenty.
• Zespół Otella to jej postać związana z uzależnieniem od alkoholu.
• Urojenia zazdrości występują też w psychozach organicznych, zaburzeniach paranoidalnych i schizofrenii.
• Bywają związane z agresją; przy przemocy trzeba wezwać pomoc.
• Leczenie prowadzi psychiatra; przy alkoholu warunkiem jest abstynencja.
• Objawy często nawracają, także w nowych związkach.