Ziekte van Parkinson: symptomen en behandeling

01Wat is het

Wat is de ziekte van Parkinson?

De ziekte van Parkinson is een ziekte van de hersenen. Sommige hersencellen werken niet goed meer en gaan kapot. Daardoor werken de hersenen steeds een beetje minder goed. Bewegen gaat moeilijker, en ook veel andere dingen kunnen steeds minder goed gaan, zoals denken, plassen, slikken, schrijven, praten of slapen.

Het gaat vooral om de hersencellen die dopamine maken. Met dopamine geven hersencellen boodschappen door aan andere hersencellen. Door te weinig dopamine gaat dat niet goed meer. Waardoor deze cellen afsterven, is niet bekend.

02Begin

Hoe begint de ziekte meestal?

De ziekte van Parkinson begint meestal met problemen met bewegen:

• Moeilijker lopen. Je loopt langzamer, of je tilt je voeten steeds minder goed op en gaat schuifelen.
• Stijve armen en benen.
• Moeilijk beginnen met bewegen. Je komt bijvoorbeeld moeilijk uit een stoel, of kunt moeilijk beginnen met lopen als je staat.
• Trillende handen. Dat is het ergst als je handen rustig liggen, bijvoorbeeld op je schoot.
• Moeilijker schrijven. De letters worden steeds kleiner.

De klachten beginnen meestal aan 1 kant van je lichaam: 1 trillende hand of 1 stijf been. Later kun je ze ook aan de andere kant krijgen, maar ze blijven het ergst aan de kant waar ze begonnen.

03Andere eerste klachten

Beginnen met andere klachten

De ziekte kan ook beginnen met andere klachten, zoals:

• slechter ruiken,
• slechter of korter slapen, of veel bewegen als je droomt,
• je benen vaak niet stil kunnen houden: onrustige benen,
• opeens heel nodig moeten plassen,
• harde poep of moeilijk kunnen poepen,
• problemen met je evenwicht, of duizeligheid als je snel opstaat,
• snel moe zijn,
• problemen met het stijf worden van je penis.

Al deze klachten kunnen ook door iets anders komen. Eén van deze dingen betekent dus niet dat je parkinson hebt. Bij parkinson heb je vaker meer van deze klachten tegelijk, en ook moeite met bewegen, langzaam bewegen, stijve armen en benen of trillende handen.

04Meer kans

Wie heeft meer kans?

• Oudere mensen. Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans. De meeste mensen zijn 65 jaar of ouder als de ziekte begint.
• Familie. Bij ongeveer 8 van de 100 mensen met parkinson is er een erfelijke oorzaak, vooral bij mensen die de ziekte krijgen voor hun 40e.

De kans is misschien groter als je werkt met landbouwgif of in de landbouw, op het platteland woont of woont in een gebied met vieze lucht door bijvoorbeeld industrie, landbouw of veel verkeer. Het is niet helemaal zeker of deze situaties de kans echt groter maken.

05Onderzoek

Onderzoek: parkinson of iets anders?

Je huisarts vraagt bijvoorbeeld hoe lang en wanneer je hand trilt (bij bewegen of juist in rust), of je vaak valt en of je nog andere klachten hebt. De huisarts kijkt hoe je handen trillen en wat er gebeurt als je je armen beweegt, laat je een stukje lopen en vraagt je misschien een paar zinnen te schrijven.

Denkt je huisarts aan parkinson, dan stuurt die je door naar een neuroloog, die kan zeggen of je de ziekte hebt. Trillende handen kunnen ook komen door medicijnen, een schildklier die te snel werkt of een essentiële tremor. Soms passen de klachten bij een andere ziekte, zoals dementie.

Heeft je huisarts je al onderzocht en krijg je steeds meer klachten? Maak dan opnieuw een afspraak.

06Klachten

Welke klachten kun je verder krijgen?

De ziekte heeft gevolgen voor je hele lichaam. Naast stijfheid, langzaam bewegen en trillen kun je kleine stappen gaan zetten, wankelen en moeilijk afremmen bij het lopen. Je gezicht beweegt minder, waardoor anderen minder goed zien hoe je je voelt, en je kunt zachter gaan praten. Verder kun je last krijgen van:

• slaapproblemen, zoals overdag vaak in slaap vallen, ’s nachts veel wakker worden of onrustig zijn,
• psychische klachten, zoals depressie, angst, nergens zin in hebben, hallucinaties of moeite met denken en onthouden,
• seksuele problemen, zoals minder zin in seks,
• andere klachten, zoals verstopping, veel zweten, verslikken, afvallen, pijn, moe zijn en problemen met zien.

07Medicijnen

Behandeling en medicijnen

De belangrijkste behandelaar is de neuroloog. In veel ziekenhuizen werkt ook een parkinsonverpleegkundige, die je regelmatig spreekt en veel informatie kan geven. Met je neuroloog bespreek je of je medicijnen wilt nemen of nog niet:

• de medicijnen remmen de ziekte niet,
• ze kunnen er wel voor zorgen dat je makkelijker beweegt en minder trilt,
• het is niet bekend of ze tegen de andere klachten helpen,
• ze kunnen bijwerkingen hebben, zoals vanzelf bewegingen maken, veel gokken of kopen, opeens in slaap vallen, misselijkheid of in de war zijn.

Er zijn verschillende medicijnen; met je neuroloog kun je een keuzekaart bekijken. Stop nooit opeens met de medicijnen; dat is gevaarlijk. Middelen van de drogist met fluweelboon of jeukboon raden artsen af, omdat onzeker is of ze helpen en wat er precies in zit.

08Leven ermee

Leren leven met parkinson

Het is niet makkelijk om te horen dat je de ziekte van Parkinson hebt. Je wordt niet meer beter en de ziekte wordt langzaam erger; welke klachten erbij komen, verschilt per persoon. Toch kun je goed leren leven met de ziekte:

• beweeg elke dag minstens een half uur,
• maak je huis veilig, zodat je niet valt,
• houd een goed gewicht en eet genoeg en gezond; val je af, praat dan met je arts,
• blijf werken zolang dat kan en praat over je ziekte met je werk en de bedrijfsarts,
• praat op tijd over je wensen voor zorg en behandeling in de toekomst.

Ook een fysiotherapeut of ergotherapeut kan je helpen. In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao kun je terecht om in beweging te blijven, en bij logopedie voor zachter praten of verslikken (de consulten zijn in het Spaans).

Bel direct de huisarts of huisartsenpost als je opeens heel erg in de war bent, veel hoest en moeilijk ademt, of steeds overgeeft met een heel bolle buik. Bel direct het ziekenhuis als je opeens erg stijf bent en koorts hebt. Maak een afspraak met de neuroloog bij bijwerkingen, als de medicijnen minder goed werken of als de klachten erger worden.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Tomlinson e.a., 2013) bundelde 39 gerandomiseerde studies met 1827 deelnemers die fysiotherapie vergeleken met geen behandeling of een nepbehandeling. De bronnen vullen elkaar aan:

• Helpt fysiotherapie? Thuisarts noemt de fysiotherapeut als hulpverlener. Volgens de review verbeterde fysiotherapie op korte termijn (minder dan 3 maanden) onder meer de loopsnelheid, de loopafstand, het bevriezen tijdens het lopen en het evenwicht.
• Hoe groot? De meeste verschillen waren klein. Bij een paar uitkomsten, zoals loopsnelheid en evenwicht, lagen ze rond wat als een merkbare verbetering geldt.
• Welke vorm? Fysiotherapeuten gebruiken veel verschillende aanpakken. De review vond geen verschil tussen die vormen.
• Kwaliteit. De meeste studies waren niet van hoge kwaliteit, en over de lange termijn is meer onderzoek nodig.

10Samengevat

Het belangrijkste over de ziekte van Parkinson

• Parkinson is een ziekte van de hersenen waarbij cellen die dopamine maken langzaam afsterven.
• Het begint meestal met langzamer en stijver bewegen of een trillende hand, vaak aan 1 kant.
• Ook slecht ruiken, slecht slapen, verstopping en duizeligheid kunnen vroege klachten zijn.
• De neuroloog stelt de diagnose; trillen kan ook andere oorzaken hebben.
• Medicijnen remmen de ziekte niet, maar maken bewegen makkelijker; stop er nooit opeens mee.
• Beweeg elke dag minstens een half uur; fysiotherapie helpt op korte termijn bij lopen en evenwicht.