Tremor: soorten trillen, oorzaken en behandeling

01Wat is het

Wat is een tremor?

Tremor betekent beven of trillen. Volgens de Hersenstichting heb je bij een tremor last van trillende handen of andere delen van je lichaam, en kun je dat niet zelf tegenhouden of stoppen. Dat maakt veel dagelijkse activiteiten moeilijker, zoals eten, drinken of schrijven.

Een tremor komt veel voor. De NVN schrijft dat de meeste mensen een klein beetje trillen en daar meestal niets van merken; alleen bij spanning en emotie zie je het duidelijk. Dat heet een fysiologische tremor. Ongeveer 5% van de mensen van 40 jaar en ouder heeft een tremor waar ze last van hebben. Een tremor kan ontstaan bij kinderen en volwassenen.

02Kenmerken

Hoe herken je een tremor?

Meestal beven je handen en armen, maar ook je hoofd of je stem kan trillen. De Hersenstichting noemt deze kenmerken:

• je handen, armen of kaak trillen in rust,
• je handen trillen als je een soeplepel gebruikt,
• je hebt moeite met schrijven en tekenen,
• je hebt moeite met dingen vasthouden en met het bedienen van apparaten en machines,
• je hebt trillende benen als je stilstaat,
• je hebt een wankel gevoel en bent bang om te vallen.

Soms tril je alleen als je bepaalde spieren aanspant of beweegt. Bij andere vormen heb je juist klachten als je uitrust en een deel van je lichaam een tijdje niet beweegt.

03Soorten

Soorten tremor en de essentiële tremor

Om soorten tremor te onderscheiden kijkt de neuroloog volgens de NVN naar hoe vaak per seconde het lichaamsdeel trilt (de frequentie), hoe groot de uitslag is (grof- of fijnslagig) en wanneer het trillen voorkomt.

De tremor die het meest voorkomt, is de essentiële tremor. Meestal trillen dan de handen. De tremor is fijnslagig en snel. In rust is er meestal geen tremor; het beven is te zien als je de spieren in je armen aanspant en beweegt. Ook je hoofd of stem kan trillen.

Een essentiële tremor kan lastig zijn bij het schrijven en is bijvoorbeeld bij het dragen van een kopje duidelijk te horen. Hij wordt erger bij spanning en bij het gebruik van cafeïne. De oorzaak is vaak erfelijk: er zijn families waarin veel familieleden last hebben van trillen.

04Intentie en rust

Intentietremor en rusttremor

• Intentietremor: een langzame, grove tremor aan het einde van een beweging. Het trillen van de arm wordt duidelijker als het doel dichterbij komt, bijvoorbeeld als je met je vinger naar het puntje van je neus gaat of op de knop van de afstandsbediening drukt. De oorzaak ligt in de hersenen: een beschadiging van de kleine hersenen, bijvoorbeeld door een beroerte of door MS. Deze tremor is vaak niet aan beide kanten hetzelfde.
• Rusttremor: een trage en grove tremor die ontstaat als je je hand een tijdje niet beweegt of als je ontspant. Deze tremor wordt vaak veroorzaakt door de ziekte van Parkinson en begint vaak aan één kant.

05Andere soorten

Andere vormen van tremor

De Hersenstichting noemt nog drie vormen:

• Versterkt fysiologische tremor: trillen van armen en handen tijdens activiteiten. Dit kan komen door langdurige stress of vermoeidheid, door bepaalde medicijnen, zoals inhalatiemedicijnen en medicijnen tegen epilepsie, of door een probleem met je schildklier.
• Flapping tremor: een grove, langzame tremor zonder vast ritme, die verschijnt als je je armen en handen uitsteekt. Hij kan ontstaan door een beschadiging van de hersenen, een stofwisselingsziekte, of als de lever of nieren stoppen met werken.
• Orthostatische tremor: een fijne tremor die je vaak niet goed ziet met het blote oog, waardoor je niet meer stevig kunt staan. De oorzaak is nog onbekend.

Ook andere hersenaandoeningen kunnen een tremor veroorzaken, zoals MS, dystonie of hersenletsel.

06Diagnose

Hoe onderzoekt de neuroloog een tremor?

Met deze klachten kom je vaak eerst bij de huisarts. Die kan je doorverwijzen naar een neuroloog in het ziekenhuis. De neuroloog onderzoekt je lichaam en vraagt naar je precieze klachten.

Meestal kan de neuroloog meteen beoordelen welk soort tremor je hebt. Soms is extra onderzoek nodig. De bronnen noemen:

• bloedonderzoek,
• een scan van de hersenen, zoals een MRI,
• een spieronderzoek (polymyografie) of tremorregistratie: een onderzoek met elektrodes om het type tremor te bepalen.

Zie ook: neurofysiologie, over onderzoeken van zenuwen en spieren.

07Behandeling

Behandeling van een tremor

Stress, angst, moeheid, stoppen met alcohol en cafeïne kunnen je tijdelijk meer last van een tremor geven. Vaak hoeft een tremor dan niet te worden behandeld: het helpt al om die dingen aan te pakken.

• Essentiële tremor: geen cafeïne gebruiken en spanning verminderen kan helpen. Vaak zijn ook medicijnen nodig; de NVN noemt onder meer bètablokkers.
• Intentietremor: is vaak moeilijk te behandelen.
• Tremor bij de ziekte van Parkinson: kan verminderen door de medicijnen tegen de ziekte van Parkinson. Volgens de NVN helpen die medicijnen vaak maar een beetje voor de tremor.
• Operatie: bij sommige vormen, zoals een ernstige essentiële tremor of een rusttremor die niet met medicijnen te behandelen is, is een operatie van de hersenen mogelijk, zoals deep brain stimulation.

Maakt het trillen je dagelijks leven moeilijker? Bespreek het met je huisarts.

08Gevolgen

Wat een tremor in het dagelijks leven betekent

De ernst verschilt per persoon. Sommige mensen hebben er af en toe last van, anderen beven zo erg dat het een beperking wordt. Een essentiële tremor wordt meestal met de jaren erger. De Hersenstichting noemt deze gevolgen:

• Thuis: koken, eten, douchen en tandenpoetsen kunnen lastiger zijn.
• Werk en school: werken op de computer of werk waarbij fijne motoriek belangrijk is, kan moeilijker worden.
• Vrije tijd: bij ernstige klachten kun je moeite krijgen met lopen, fietsen, autorijden en hobby’s.
• Sociale contacten: je kunt je onzeker gaan voelen en liever thuisblijven. Als je vertelt waar je tremor vandaan komt, kan je omgeving begrip tonen. Dat kan helpen om meer naar buiten te gaan en te voorkomen dat je eenzaam of somber wordt.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De Hersenstichting en de NVN beschrijven tremor grotendeels hetzelfde, maar met andere accenten:

• Hoeveel soorten? De NVN bespreekt vooral drie soorten: de essentiële tremor, de intentietremor en de rusttremor. De Hersenstichting noemt er zes, waaronder de versterkt fysiologische, de flapping en de orthostatische tremor.
• Wanneer trilt een essentiële tremor? De NVN schrijft dat er in rust meestal geen tremor is. De Hersenstichting noemt de essentiële tremor een snelle tremor en beschrijft niet apart wanneer hij optreedt.
• Extra onderzoek. De Hersenstichting noemt bloedonderzoek, een hersenscan of een spieronderzoek (polymyografie). De NVN noemt scans zoals een MRI en een tremorregistratie met elektrodes.
• Medicijnen. De Hersenstichting schrijft dat je voor een essentiële tremor medicijnen kunt krijgen. De NVN schrijft dat die vaak ook nodig zijn, en dat medicijnen tegen de ziekte van Parkinson vaak maar een beetje helpen voor de tremor.

10Samengevat

Het belangrijkste over tremor

• Bij een tremor trillen of beven je handen of andere lichaamsdelen, zonder dat je het kunt tegenhouden.
• De essentiële tremor komt het meest voor, is vaak erfelijk en is vooral te zien bij bewegen.
• Een intentietremor ontstaat door een beschadiging van de kleine hersenen; een rusttremor hoort vaak bij de ziekte van Parkinson.
• De neuroloog kan meestal meteen beoordelen welk soort tremor je hebt; soms is extra onderzoek nodig.
• Stress, moeheid en cafeïne aanpakken helpt vaak al; soms zijn medicijnen of een operatie nodig.
• Vertellen waar je tremor vandaan komt, kan helpen om begrip te krijgen en niet thuis te blijven.