Vitamine B12-tekort: symptomen, oorzaken en behandeling

01Wat is het

Waar heb je vitamine B12 voor nodig?

Je lichaam heeft vitamine B12 nodig om deze dingen te maken:

• DNA. DNA zit in elke cel van je lichaam. In het DNA zit alle erfelijke informatie.
• Rode bloedcellen. Rode bloedcellen brengen zuurstof uit je longen via je bloed naar alle delen van je lichaam.
• Zenuwen. Vitamine B12 is nodig om zenuwen te maken en goed te laten werken.

Heb je te weinig vitamine B12, dan kun je daardoor zenuwproblemen en bloedarmoede krijgen.

02Symptomen

Symptomen van een vitamine B12-tekort

Zenuwproblemen kun je zo merken:

• tintelingen in je handen en voeten,
• minder gevoel in je vingers,
• minder gevoel in je voeten, alsof je op watten loopt,
• een been voelt koud aan,
• bewegingen gaan minder precies; je laat bijvoorbeeld iets vallen,
• je evenwicht is niet goed.

Bloedarmoede kun je zo merken:

• een moe en zwak gevoel,
• snel hijgen als je je inspant,
• duizelig worden,
• het gevoel dat je flauwvalt,
• je hart klopt opeens snel,
• zweten,
• hoofdpijn,
• je hoort steeds een geluid in je hoofd (oorsuizen).

Bloedarmoede kan ook andere oorzaken hebben. Over bloedarmoede door te weinig ijzer lees je meer in onze gids over ijzertekort bij vrouwen.

03Voeding

Waar zit vitamine B12 in?

Vitamine B12 krijg je binnen via eten. Het zit alleen in producten van dieren: vlees, vis, melk, boter, kwark, yoghurt, kaas en eieren. Het zit niet in producten van planten, zoals groente, fruit en graan. Soms wordt er wel vitamine B12 toegevoegd aan eten dat van planten is gemaakt.

• Als je gezond eet, krijg je genoeg vitamine B12 binnen. Ook als je gezond eet zonder vlees en vis.
• Eet je alleen producten van planten (veganistisch)? Slik dan elke dag een vitamine B12-pil met 2,8 microgram B12. Dat is wat je als volwassene nodig hebt.

In onze praktijk voor voeding en diëtetiek in Bilbao helpen we je met een eetpatroon met genoeg vitamine B12 (de consulten zijn in het Spaans).

04Maagzuur

Waarom maagzuur nodig is voor vitamine B12

Maagzuur is nodig om vitamine B12 in je bloed te krijgen. In maagzuur zit een belangrijke stof die ervoor zorgt dat vitamine B12 via je dunne darm in je bloed kan komen. Via je bloed komt vitamine B12 op alle plekken waar het nodig is, zoals bij je zenuwen.

Maakt je maag veel minder maagzuur, dan komt er dus ook minder vitamine B12 in je bloed. Daarom kunnen een ontsteking van de maag en medicijnen die maagzuur remmen tot een tekort leiden.

05Oorzaken

Oorzaken van een vitamine B12-tekort

Te weinig vitamine B12 in je bloed kan hierdoor komen:

• Een ziekte van de maag of darmen. Dit is de meest voorkomende oorzaak. Bijvoorbeeld een ontsteking van de binnenkant van de maag, waardoor je maag veel minder maagzuur maakt, of een darmziekte zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa.
• Te weinig B12 in je voeding. Bijvoorbeeld als je alleen producten van planten eet en drinkt, geen producten met extra B12 gebruikt en ook geen pillen met vitamine B12 slikt.
• Te veel alcohol. Alcohol zorgt ervoor dat vitamine B12 minder goed in je bloed komt. Drink je elke dag te veel alcohol en eet je weinig, dan is de kans groter dat je te weinig B12 hebt.
• Sommige medicijnen. Zoals maagzuurremmers en een medicijn voor diabetes.
• Te vaak en veel lachgas. Als je vaak en veel lachgas gebruikt, werkt vitamine B12 misschien niet meer bij jou.

06Onderzoek

Bloedonderzoek naar vitamine B12

Soms is het nodig om te weten hoeveel vitamine B12 je in je bloed hebt. Je huisarts kan dan een bloedonderzoek aanvragen. Dat kan in een van deze situaties:

• je hebt bloedarmoede,
• je hebt zenuwproblemen, zoals minder gevoel in je vingers, tintelingen of problemen met bewegen,
• je eet alleen producten van planten en je hebt klachten die kunnen passen bij te weinig vitamine B12,
• je huisarts denkt dat je een ziekte hebt waardoor je te weinig vitamine B12 hebt,
• je gebruikt maagzuurremmers of een medicijn voor diabetes waardoor je te weinig B12 kunt krijgen, en je hebt klachten die daarbij kunnen passen.

Laat het bloedonderzoek zien dat je te weinig vitamine B12 hebt? Dan kan de huisarts nog een bloedonderzoek laten doen, of je start meteen met een behandeling met pillen met vitamine B12.

07Behandeling

Behandeling met pillen of prikken

Pillen met vitamine B12. Bij te weinig vitamine B12 kan je huisarts een behandeling met pillen adviseren:

• je neemt elke dag 1 pil van 1000 microgram, dat is 1 milligram; deze pillen zijn zonder recept te koop bij de apotheek en drogist,
• je doet dit 3 maanden lang,
• zijn de klachten na 3 maanden niet weg? Dan stop je en onderzoek je met je huisarts of er andere oorzaken zijn,
• zijn de klachten na 3 maanden wel weg? Ga dan nog 3 maanden door. Stop daarna en kijk of de klachten wegblijven. Eet gezond, met genoeg vitamine B12, en drink geen of weinig alcohol.

Prikken met vitamine B12. Soms zijn prikken nodig, bijvoorbeeld als je ernstige klachten hebt, als je veel te weinig vitamine B12 hebt of als je geen pillen kunt slikken. De huisarts kan je de prikken geven. Je krijgt dan elke week een prik, of om de 3 of 4 dagen. Na 10 prikken krijg je om de 2 maanden een prik. Bespreek met de huisarts hoe lang de prikken doorgaan en of je verder kunt met pillen.

08Vervolg

Extra onderzoek en medicijnen aanpassen

• Misschien een ontsteking in je maag. Denkt de huisarts dat je een ontsteking hebt aan de binnenkant van je maag? Dan krijg je nog een bloedonderzoek en soms een kijkonderzoek van de maag. Blijkt dat je deze ontsteking hebt, dan moet je de pillen met vitamine B12 blijven slikken.
• Misschien een darmziekte. Denkt de huisarts dat je een darmziekte hebt, zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa? Dan stuurt de huisarts je door naar het ziekenhuis.
• Door medicijnen. Heb je te weinig vitamine B12 door medicijnen, bijvoorbeeld maagzuurremmers? Dan bespreek je met de arts of je met die medicijnen kunt stoppen. Soms kun je andere medicijnen krijgen.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Wang e.a., 2018) vergeleek vitamine B12 via de mond met prikken in de spier bij mensen met een tekort. De review vond 3 gerandomiseerde studies met samen 153 deelnemers. De bronnen vullen elkaar aan:

• Pillen als eerste keus. Thuisarts adviseert pillen met 1 milligram B12 per dag. De review vond dat 1000 microgram per dag via de mond tot vergelijkbare B12-waarden in het bloed leidde als prikken.
• Kosten. De review noemt dat behandeling via de mond minder kost. Thuisarts gaat daar niet op in.
• Zekerheid. De review beoordeelt het bewijs als van lage kwaliteit: het ging om weinig en kleine studies.
• Klachten. Geen van de studies keek naar de klachten van de deelnemers. Thuisarts gebruikt het verdwijnen van de klachten na 3 maanden juist om te bepalen of je doorgaat.
• Prikken. Thuisarts noemt situaties waarin prikken nodig zijn, zoals ernstige klachten of als je geen pillen kunt slikken.

10Samengevat

Het belangrijkste over een vitamine B12-tekort

• Vitamine B12 is nodig voor je DNA, je rode bloedcellen en je zenuwen.
• Een tekort kan zenuwproblemen geven, zoals tintelingen, en bloedarmoede, zoals moeheid en duizeligheid.
• B12 zit alleen in producten van dieren; eet je veganistisch, slik dan elke dag 2,8 microgram B12.
• Een tekort komt meestal door een ziekte van de maag of darmen; ook alcohol, sommige medicijnen en lachgas spelen een rol.
• De behandeling is meestal 1 pil van 1 milligram per dag, 3 maanden lang; soms zijn prikken nodig.
• Bij klachten kan de huisarts bloedonderzoek doen.