IJzertekort bij vrouwen: bloedarmoede door te weinig ijzer

01Wat is het

Wat is bloedarmoede door ijzertekort?

Bloedarmoede betekent dat je te weinig rode bloedcellen hebt. In een rode bloedcel zit hemoglobine (Hb), dat zuurstof van je longen naar alle cellen van je lichaam brengt. Om hemoglobine te maken heeft je lichaam ijzer, vitamine B12 en foliumzuur nodig.

Heb je te weinig ijzer, dan kan je lichaam niet genoeg hemoglobine maken en krijgen je cellen minder zuurstof.

Je Hb wordt gemeten met bloedonderzoek. Volgens Thuisarts.nl hebben vrouwen bloedarmoede als het Hb lager is dan 7,5 en mannen als het lager is dan 8,5. Voor zwangeren en kinderen gelden andere getallen.

02Klachten

Wat merk je bij bloedarmoede?

• een moe en zwak gevoel,
• het gevoel dat je niet genoeg lucht krijgt bij traplopen of sporten,
• duizelig zijn of het gevoel dat je flauwvalt,
• je hart in je borstkas of keel voelen kloppen,
• zweten en hoofdpijn,
• steeds een geluid in je hoofd horen (oorsuizen),
• minder kleur in je gezicht.

03Oorzaken

Waarom hebben vrouwen vaak ijzertekort?

Volgens Thuisarts.nl is veel bloedverlies doordat je vaak lang en heftig ongesteld bent bij vrouwen het vaakst de oorzaak van bloedarmoede. Andere oorzaken van te weinig ijzer:

• veel bloedverlies door een operatie, bevalling of miskraam,
• zwangerschap: je lichaam heeft dan meer ijzer nodig dan er met eten binnenkomt,
• jarenlang heel weinig eten waar ijzer in zit,
• een ziekte waardoor ijzer moeilijker via de darmen wordt opgenomen,
• langere tijd kleine beetjes bloed verliezen via maag of darmen, bijvoorbeeld door pijnstillers of een ziekte van maag of darmen; dit is vaak de oorzaak bij mensen ouder dan 50 jaar.

Bloedarmoede kan ook komen door te weinig vitamine B12 of foliumzuur, of door een ziekte, zoals een nierziekte of reuma.

04Onderzoek

Hoe onderzoekt de huisarts het?

Met bloedonderzoek kan je huisarts vinden waar je bloedarmoede door komt. Dat is belangrijk voor de adviezen en de behandeling.

Soms is meer onderzoek nodig, bijvoorbeeld van je maag of darmen als je ook maagklachten hebt of ouder bent dan 50 jaar. Dat is om zeker te zijn dat het geen maagkanker of darmkanker is.

05IJzerpillen

Hoe slik je ijzerpillen?

Eet je gezond en heb je toch te weinig ijzer in je bloed? Dan heb je ijzerpillen nodig.

• Je huisarts vertelt hoe vaak. Meestal slik je 1 ijzerpil op 2 verschillende dagen in de week.
• Slik de pil 's ochtends als je nog niets gegeten hebt; dan komt het ijzer beter in je lichaam.
• Eet er een sinaasappel of kiwi bij. Door de vitamine C komt er meer ijzer in je lichaam.
• Koffie, thee en melk remmen de opname. Heb je dat gedronken, wacht dan 4 uur met de ijzerpil, en daarna 2 uur voordat je weer koffie, thee of melk drinkt.
• Gebruik je maagzuurremmers, dan komt ijzer minder goed in je lichaam. Bespreek dat met je arts of verloskundige.

Bijwerkingen kunnen zijn: maagpijn, misselijkheid, zwarte poep, diarree of harde poep. Drink veel water, eet veel vezels en beweeg veel. Last van je maag? Slik de pil dan na het eten.

06Minder bloedverlies

Minder bloedverlies als je heftig ongesteld bent

Verlies je veel bloed als je ongesteld bent, dan kan dat minder worden door een hormoonspiraal of medicijnen. Dat kan helpen tegen de bloedarmoede.

Pijnstillers zoals acetylsalicylzuur en NSAID's kunnen je maag beschadigen, waardoor die iets bloedt. Thuisarts.nl adviseert dan paracetamol als pijnstiller.

Bij heel erge bloedarmoede krijgt iemand soms een bloedtransfusie.

07Voeding

Welk eten bevat veel ijzer?

Eet je gezond, dan krijg je meestal genoeg ijzer, vitamine B12 en foliumzuur binnen. Verlies je veel bloed als je ongesteld bent, ben je veganist, zwanger of heb je een langdurige ziekte, eet dan extra producten met veel ijzer:

• vlees,
• peulvruchten, zoals bruine en witte bonen, linzen en sojabonen,
• groenten, vooral andijvie, artisjok, broccoli, courgette, doperwten, postelein en raapstelen, en tomatenpuree,
• noten en brood,
• kabeljauw, haring, sardines, garnalen, mosselen en oesters,
• gedroogd fruit, vooral abrikozen en vijgen.

Eet een sinaasappel of kiwi bij het eten, zodat het ijzer beter wordt opgenomen.

In onze praktijk voor voeding en diëtetiek in Bilbao helpen we je met een eetpatroon met genoeg ijzer (de consulten zijn in het Spaans).

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over ijzer een paar keer per week?

Een Cochrane-review (Fernández-Gaxiola en De-Regil, 2019) bundelde 25 studies met 10.996 vrouwen die ongesteld worden, niet zwanger waren en geen borstvoeding gaven. Ze kregen ijzer 1 tot 3 keer per week op niet-opeenvolgende dagen.

• Vergeleken met niets of een placebo verminderde ijzer een paar keer per week de kans op bloedarmoede en ging het Hb omhoog.
• Vergeleken met elke dag ijzer was het effect op bloedarmoede en Hb waarschijnlijk vergelijkbaar, maar de ijzervoorraad (ferritine) was gemiddeld lager.
• Vrouwen die een paar keer per week ijzer kregen, hadden minder vaak bijwerkingen dan vrouwen die elke dag ijzer kregen.
• De kwaliteit van het bewijs varieerde van zeer laag tot matig.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• Wie: Thuisarts.nl gaat over mensen bij wie de huisarts bloedarmoede door ijzertekort heeft gevonden. De review keek ook naar het voorkomen van bloedarmoede bij groepen vrouwen, vaak in landen waar bloedarmoede veel voorkomt.
• IJzervoorraad: Thuisarts.nl adviseert na een normaal Hb nog 8 tot 12 weken door te slikken om de voorraad aan te vullen. In de review was de ijzervoorraad bij een paar keer per week gemiddeld lager dan bij elke dag.
• Hoe vaak: Thuisarts.nl noemt meestal 2 dagen per week. In de review leek het niet uit te maken of het 1 of 2 keer per week was, maar het bewijs was onzeker.

10In het kort

Het belangrijkste over ijzertekort bij vrouwen

• Bij vrouwen komt bloedarmoede het vaakst door veel bloedverlies bij heftig ongesteld zijn.
• Klachten zijn onder meer moeheid, kortademigheid bij inspanning, duizeligheid en een bleek gezicht.
• Meestal slik je 1 ijzerpil op 2 dagen per week, 's ochtends, met een sinaasappel of kiwi.
• Laat na 4 weken bloed prikken en slik na een normaal Hb nog 8 tot 12 weken door.
• Minder bloedverlies bij de menstruatie kan helpen tegen de bloedarmoede.
• Eet producten met veel ijzer, zoals vlees, peulvruchten, groenten, vis en gedroogd fruit.