Wat is een speekselsteen?
Een speekselsteen is een klontje kalk in het buisje waar je speeksel doorheen gaat. Het klontje is meestal tussen de 2 en 10 millimeter groot.
Speeksel, ook wel spuug, is het waterige slijm in je mond. Het wordt gemaakt in je speekselklieren en stroomt door kleine buisjes naar je mond. Je hebt aan beide kanten van je gezicht 3 grote speekselklieren:
- vlak voor je oor,
- onder de hoek van je onderkaak,
- onder je tong.
Hoe ontstaat een speekselsteen?
In speeksel zitten hele kleine stukjes kalk. Soms worden die een klontje: een speekselsteen. Kleine klontjes stromen met het speeksel mee naar je mond. Maar soms is het klontje zo groot dat het niet door het buisje past en blijft zitten.
Het speeksel kan dan niet meer weg en hoopt zich op, terwijl je klier speeksel blijft maken. Daardoor wordt je wang of kaak op die plek dikker. Een speekselsteen zit meestal rond de hoek van je onderkaak, soms voor je oor en bijna nooit onder je tong.
Artsen weten niet waardoor stukjes kalk soms klontjes worden. Mensen met jicht hebben vaker speekselstenen. Mensen met galstenen of nierstenen hebben géén grotere kans op speekselstenen.
Wat merk je bij een speekselsteen?
- Je voelt een bult rond de hoek van je onderkaak of vlak voor je oor.
- De bult doet vaak pijn.
- De bult en de pijn komen als je begint te eten of tijdens het eten. Je maakt dan meer speeksel, dat door de steen nergens heen kan.
- Na het eten gaan de bult en de pijn weer weg, al kan dat een paar uur duren.
Een bult in je hals kan ook andere oorzaken hebben, zoals opgezette lymfeklieren. Zie ook onze gids over opgezette lymfeklieren in de hals.
Een ontstoken speekselklier
Een speekselsteen is niet erg; meestal word je er niet ziek van. Soms komt er een bacterie in de verstopte speekselklier. Dan kan de klier gaan ontsteken en word je er wel ziek van. Je merkt dan een of meer van deze dingen:
- de bult en de pijn blijven en gaan niet meer weg,
- je hebt koorts: 38 graden of hoger,
- je voelt je ziek,
- je hebt een vieze smaak in je mond,
- de bult is rood of donker,
- de bult is warm.
Bij een ontsteking zijn vaak antibiotica nodig. Je huisarts geeft je daarvoor een recept.
Zelf doen: zuigen op iets zuurs
Zuig regelmatig op een hard zuur snoepje of aan een stukje citroen, of drink water met citroensap. Door het zuur maak je extra veel speeksel. Misschien komt de steen daardoor uit het buisje in je mond.
Zelf doen: masseren
Masseer de plek waar de pijn zit of waar het dik is. Soms lukt het zo om de steen naar buiten te duwen:
- doet het pijn bij je oor? Wrijf dan voorzichtig vanaf je oor naar je bovenlip,
- doet het pijn bij je onderkaak? Wrijf dan voorzichtig vanaf de hoek van je kaak, over de onderkant van je kin, naar het puntje van je kin.
Zelf doen: veel drinken en regelmatig eten
Drink 1,5 tot 2 liter per dag, dat zijn ongeveer 8 tot 10 glazen, en eet regelmatig iets. Zo blijf je steeds speeksel maken en spoelt het buisje met de speekselsteen goed door.
Medicijnen helpen niet bij een speekselsteen. Heb je veel pijn, dan kun je een pijnstiller nemen. Begin altijd met paracetamol; dat werkt meestal goed en heeft de minste bijwerkingen.
Behandeling in het ziekenhuis
Een speekselsteen kan vanzelf overgaan. Gaat hij niet weg en heb je er veel last van, dan kan de huisarts je doorsturen naar een keel-neus-oorarts of een kaakchirurg. Die kunnen de steen meestal via een klein sneetje in je mond weghalen. De plek wordt verdoofd, zodat je het niet voelt.
Bel je huisarts op werkdagen als je de adviezen hebt gevolgd en ze niet helpen, en je veel last hebt van de speekselsteen. In onze praktijk voor KNO in Bilbao onderzoeken we klachten van de speekselklieren (de consulten zijn in het Spaans).
Waar de bronnen verschillen
Een systematische review (Atienza en López-Cedrún, 2015) bekeek sialendoscopie bij volwassenen met een verstopping van de grote speekselklieren. Bij sialendoscopie kijkt de arts met een dun slangetje in de speekselbuisjes. De bronnen vullen elkaar aan:
- Hoe wordt de steen weggehaald? Thuisarts noemt een klein sneetje in je mond. De review beschrijft sialendoscopie, alleen of samen met een kleine operatie.
- Hoe vaak lukt het? In 40 studies met 2654 patiënten verdween de verstopping bij 76% met sialendoscopie alleen. In 23 studies met 1480 behandelingen lukte dat bij 91% met sialendoscopie plus een operatie.
- Veiligheid. Er werden weinig complicaties gemeld, en de speekselklier hoefde maar zelden (bij 4,6%) te worden verwijderd.
- Eerst zelf proberen. Thuisarts begint met zelfzorg, omdat een speekselsteen vanzelf kan overgaan. De review gaat alleen over mensen die een behandeling kregen.
Het belangrijkste over een speekselsteen
- Een speekselsteen is een klontje kalk dat het speekselbuisje afsluit.
- Je krijgt een pijnlijke bult bij je onderkaak of oor als je eet, die daarna weer wegzakt.
- Zuig op iets zuurs, masseer de plek, drink 1,5 tot 2 liter per dag en eet regelmatig.
- Medicijnen helpen niet tegen de steen; bij pijn eerst paracetamol.
- Gaat de steen niet weg, dan kan een kno-arts of kaakchirurg hem weghalen.
- Bel dezelfde dag als de bult en de pijn niet meer weggaan.
Vragen over een speekselsteen
De antwoorden zijn algemeen en vervangen geen consult of persoonlijke medische beoordeling.
Gaat een speekselsteen vanzelf weg?
Een speekselsteen kan vanzelf overgaan. Zuigen op iets zuurs, masseren en veel drinken kunnen helpen om de steen uit het buisje te krijgen.
Waarom doet het pijn als ik eet?
Als je eet, maak je meer speeksel. Door de speekselsteen kan dat speeksel nergens heen, waardoor de plek dik wordt en pijn doet.
Helpt een zuur snoepje?
Soms. Door het zuur maak je extra veel speeksel, en misschien komt de steen daardoor uit het buisje in je mond.
Heb ik antibiotica nodig?
Niet voor de steen zelf. Alleen als de speekselklier ontstoken raakt, zijn vaak antibiotica nodig. Je merkt dat bijvoorbeeld aan koorts, je ziek voelen of een rode, warme bult.
Hoe wordt een speekselsteen weggehaald?
Een keel-neus-oorarts of kaakchirurg kan de steen meestal via een klein sneetje in je mond weghalen, onder plaatselijke verdoving.
Waar zit een speekselsteen meestal?
Meestal rond de hoek van je onderkaak, soms vlak voor je oor en bijna nooit onder je tong.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG) · Ik heb een speekselsteen
- Atienza G, López-Cedrún JL. Management of obstructive salivary disorders by sialendoscopy: a systematic review. Br J Oral Maxillofac Surg. 2015
Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medische beoordeling. Diagnose en behandeling hangen af van je consult en je medische voorgeschiedenis. Bel bij een noodgeval 112.