Knieschijf uit de kom: wat te doen en herstel

Wat is een knieschijf uit de kom?

De knieschijf zit in de pees van je bovenbeenspier, de spier waarmee je je been strekt. Je knieschijf kan uit de kom gaan: hij verschuift dan naar een plek waar hij niet hoort, meestal de buitenkant van je knie.

Gebeurt dat door een ongeluk of bij het sporten, dan kan er een stukje van je knieschijf of een stukje kraakbeen afbreken. Artsen noemen een knieschijf uit de kom ook wel een patella luxatie.

Wat merk je?

De knieschijf zit als een dikke bult aan de buitenkant van je knie.
Je knie doet veel pijn.
Je knie kan dik worden doordat er vocht in komt.

Vaak glijdt de knieschijf snel weer vanzelf terug op zijn plek. Daarna kan je knie nog een tijd dik blijven.

De knieschijf terugduwen

Glijdt je knieschijf niet vanzelf terug, dan kun je proberen hem zelf terug te duwen. Dat gaat vaak makkelijker als hij al vaker uit de kom is geweest:

strek je been voorzichtig en houd het goed recht; met een gebogen been lukt terugduwen niet,
pak de knieschijf stevig vast,
duw de knieschijf terug, midden op je knie.

Krijg je de knieschijf niet op zijn plek, bel dan de huisarts; die kan hem terugzetten. Heb je veel pijn en kun je echt niet op je been leunen, bel dan 112.

Waardoor schiet de knieschijf uit de kom?

Meestal gebeurt het tijdens het sporten, vaak als je je knie tegelijk buigt en draait, of doordat je valt en je knieën naar binnen draaien. Het komt het vaakst voor bij tieners die plotseling snel groeien, vaker bij meisjes dan bij jongens.

Er zijn verschillende oorzaken waardoor je knieschijf makkelijker uit de kom gaat:

je knieschijf is zo gegroeid dat hij makkelijker uit de kom gaat,
je hebt X-benen,
je knieschijf is klein,
je kniebanden zijn te slap en houden de knieschijf niet goed op zijn plek.

Arts legt een man met een kniemodel uit hoe de knie werkt — De knieschijf zit in de pees van je bovenbeenspier. Illustratie gemaakt met AI.

Wat doe je de eerste dagen?

Koelen. Koel je knie met ijs of een icepack, gewikkeld in een doek. De pijn wordt dan vaak minder.
Rust. Neem de eerste dagen zoveel mogelijk rust. Kleine stukjes lopen mag. Als je wilt, kun je met krukken lopen.
Been omhoog. Leg je been omhoog als je zit, bijvoorbeeld op een stoel. Leg liever geen kussen onder je knie, want dan kan strekken daarna moeilijker gaan.
Meer bewegen. Wordt de pijn minder, ga dan steeds wat meer bewegen en probeer steeds een stukje verder te lopen. Loop je met krukken, gebruik er dan 1.

Heb je veel pijn, begin dan met paracetamol; dat werkt meestal goed en heeft de minste bijwerkingen. Helpt dat niet genoeg, dan kun je een ontstekingsremmende pijnstiller gebruiken, maar die kan meer bijwerkingen geven. Bespreek dat met je huisarts.

Een kniebrace of verband

Je kunt een knieverband of zachte kniebrace om je knie doen. Die is van stof en zit stevig om je knie. Dat kan de pijn iets minder maken en een stevig gevoel geven. Draag hem overdag; ’s nachts kun je hem afdoen.

Het is niet zeker dat je knie er sneller door geneest. Een brace heeft ook nadelen: je knie kan ervan zweten en je moet hem zelf betalen. Gebruik hem niet langer dan 4 weken. Kun je niet werken doordat je knie pijn doet, neem dan contact op met de bedrijfsarts.

Herstel na de eerste keer

Is je knieschijf voor de eerste keer uit de kom geweest, dan kan de huisarts je doorsturen naar een orthopeed. Die kan je een spalk of stevige kniebrace geven die je een paar weken draagt, zodat je knieschijf niet van zijn plek kan en je knie kan genezen.

na een paar weken wordt je knie minder dik en kun je weer beter lopen,
daarna kun je je knie sterker maken door te wandelen en fietsen, en met oefeningen voor de spier in je bovenbeen, die je knieschijf op zijn plek houdt,
blijf je last houden bij sporten of werken, dan kan de huisarts je naar een fysiotherapeut of oefentherapeut sturen; het is niet zeker of dat helpt.

Houd je veel pijn terwijl de knieschijf weer op zijn plek zit, dan kan er een stukje bot of kraakbeen zijn afgebroken. In het ziekenhuis kan een orthopeed dat onderzoeken, bijvoorbeeld met een röntgenfoto. In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao helpen we je met oefeningen om je knie sterker te maken (de consulten zijn in het Spaans).

Fysiotherapeut loopt naast een vrouw in een oefengang — Na een paar weken kun je weer beter lopen en je knie sterker maken. Illustratie gemaakt met AI.

Als het vaker gebeurt, en wanneer bel je?

Is je knieschijf een keer uit de kom geweest, dan kan het daarna vaker gebeuren. Gebeurt dat, dan kun je met de huisarts bespreken of je een operatie wilt. Een operatie kan ervoor zorgen dat je knieschijf niet meer uit de kom gaat. Lees ook onze gids over knieklachten.

Maak op werkdagen een afspraak bij je huisarts als:

je knieschijf voor de eerste keer uit de kom is geweest,
je knie na 5 dagen nog pijn doet en dik is,
je knieschijf vaker uit de kom gaat.

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Smith e.a., 2015) bundelde 6 studies met 344 mensen bij wie de knieschijf voor de eerste keer uit de kom was gegaan, vooral tieners en jonge volwassenen. De studies vergeleken een operatie met behandeling zonder operatie. De bronnen vullen elkaar aan:

Na de eerste keer. Thuisarts beschrijft na de eerste keer een spalk of brace en daarna oefeningen; een operatie noemt Thuisarts pas als het vaker gebeurt. Volgens de review ging de knieschijf na een operatie op 2 tot 5 jaar minder vaak opnieuw uit de kom.
Hoe groot? Zonder operatie ging de knieschijf bij ongeveer 22 van de 100 mensen opnieuw uit de kom; na een operatie bij ongeveer 10 minder per 100.
Functie. Op de meeste scores voor kniefunctie en activiteit vond de review geen duidelijk verschil.
Zekerheid. Het bewijs was van zeer lage kwaliteit, en er waren geen studies bij mensen bij wie het vaker was gebeurd.

Het belangrijkste over een knieschijf uit de kom

De knieschijf schiet meestal uit de kom tijdens het sporten, als je knie buigt en draait.
Hij zit dan als een dikke bult aan de buitenkant van je knie; vaak glijdt hij vanzelf terug.
Bel 112 als je niet op je been kunt leunen, en anders direct de huisarts.
Koel, neem de eerste dagen rust, leg je been omhoog en ga daarna steeds meer bewegen.
Na de eerste keer krijg je soms een spalk of brace en daarna oefeningen voor je bovenbeenspier.
Gaat je knieschijf vaker uit de kom, dan kan een operatie een optie zijn.

Vragen over een knieschijf uit de kom

De antwoorden zijn algemeen en vervangen geen consult of persoonlijke medische beoordeling.

Wat moet ik doen als mijn knieschijf uit de kom is?

Vaak glijdt hij vanzelf terug. Lukt dat niet, strek dan je been en duw de knieschijf terug naar het midden van je knie, of bel de huisarts. Kun je echt niet op je been leunen, bel dan 112.

Moet ik naar de huisarts als hij vanzelf terugging?

Ja. Maak een afspraak als het de eerste keer was. Houd je veel pijn, bel dan direct de huisarts of huisartsenpost.

Helpt een kniebrace?

Een zachte brace kan de pijn iets minder maken en een stevig gevoel geven, maar het is niet zeker dat je knie er sneller door geneest. Draag hem niet langer dan 4 weken.

Welke oefeningen helpen?

Wandelen, fietsen en oefeningen om de spier in je bovenbeen sterker te maken. Die spier houdt je knieschijf op zijn plek.

Kan het opnieuw gebeuren?

Ja. Als je knieschijf een keer uit de kom is geweest, kan het daarna vaker gebeuren.

Wanneer is een operatie nodig?

Als je knieschijf vaker uit de kom gaat, kun je met de huisarts bespreken of je een operatie wilt. Die kan ervoor zorgen dat hij niet meer uit de kom gaat.

Bronnen

Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medische beoordeling. Diagnose en behandeling hangen af van je consult en je medische voorgeschiedenis. Bel bij een noodgeval 112.