Klapvoet: oorzaken, onderzoek en behandeling

Wat is een klapvoet?

Bij een klapvoet is het lastig, of lukt het zelfs niet, om je voet op te tillen. Als je loopt, ‘klapt’ de voet op de grond zonder goed af te wikkelen. De controle over de voet bij het neerzetten is weg.

Daardoor gaat lopen moeilijk. Volgens de NVN is er ook een groter risico op struikelen en op het zwikken van je enkel.

Wat merk je van een klapvoet?

Bij een klapvoet zijn de voetstrekspieren verzwakt. De NVN beschrijft deze klachten:

het is moeilijk of helemaal niet mogelijk om je voet en tenen op te tillen,
tijdens het lopen klapt je voet neer en wikkelt hij niet goed af,
je loopt stijf en moeilijk en struikelt gemakkelijk, bijvoorbeeld over ongelijke tegels of een stoep,
je voelt je onzeker bij lopen en staan, en je enkel kan zwikken,
pijn aan de zijkant van je onderbeen of op je voetwreef, doordat de verzwakte spieren overbelast raken,
een doof en tintelend gevoel aan de zijkant van je onderbeen of op je voetwreef.

Dat dove of tintelende gevoel ontstaat als de zenuwtakken bekneld zitten die het gevoel van de huid regelen.

Klapvoet oorzaak: een beknelde kuitbeenzenuw

De oorzaak is meestal een beknelling van de kuitbeenzenuw bij de knie. Deze zenuw heet ook de nervus peroneus; artsen spreken dan van een peroneus neuropathie.

De zenuw zit klem bij de kuitbeenkop. Dat is de botpunt die je aan de buitenkant van je been kunt voelen, net onder de knie. De zenuw ligt daar op het bot en gaat daarna via een stugge tunnel van bindweefsel de spieren in. Op die plek is de zenuw volgens de NVN gevoelig voor druk die lang duurt of steeds terugkeert. Dat gebeurt bijvoorbeeld:

als iemand lange tijd op bed moet liggen,
bij werk waarbij je veel moet hurken,
als je vaak lang met je benen over elkaar zit.

Andere oorzaken van een klapvoet

Een klapvoet komt niet altijd door druk bij de knie. De NVN noemt ook:

een hernia in de rug,
een vernauwing tussen de vierde en vijfde lendenwervel, waarbij de vijfde lendenzenuwwortel bekneld raakt (lumbale kanaalstenose),
een ziekte van de zenuwen die er al was (polyneuropathie): de zenuw kan daardoor extra kwetsbaar zijn voor druk.

Hoe wordt een klapvoet onderzocht?

De arts stelt de diagnose via je klachten en een neurologisch onderzoek. Soms is meteen duidelijk waar de zenuw bekneld zit. Maar vaak moet dat volgens de NVN worden bepaald met een zenuwgeleidingsonderzoek (een onderdeel van het EMG) of een echo-onderzoek.

Denkt de arts aan een afwijking aan het bot of gewricht, dan wordt een scan van de knie gemaakt.
Denkt de arts dat er een zenuwwortel klem zit, dan is een MRI-scan van de rug nodig.

Bij een zenuwgeleidingsonderzoek prikkelen de onderzoekers de zenuw met kleine elektrische schokjes en meten ze met plakkers op de huid hoe de zenuw reageert. Dat kan even vervelend voelen, maar is niet schadelijk.

In onze praktijk voor neurofysiologie in Bilbao doen we zenuwgeleidingsonderzoek en EMG bij mensen die met een klapvoet zijn doorverwezen (de consulten zijn in het Spaans).

Welke behandeling is mogelijk?

De NVN is duidelijk: de beklemming zelf kan niet worden behandeld. Dat kan alleen als er een afwijking aan het gewricht is.

Het belangrijkste is dat je directe druk op de zenuw voorkomt. Denk daarom goed na over welke lichaamshouding of gewoonte bij jou de oorzaak van de beklemming is. Lang met je benen over elkaar zitten, veel hurken voor je werk of lang op bed liggen zijn voorbeelden van druk die de NVN noemt.

Oefenen, schoenen, fysiotherapie en een spalk

De NVN noemt deze maatregelen:

Oefenen: loop veel op je hakken, of trek je voeten en tenen op terwijl je hak op de grond staat.
Schoenen: draag schoenen met platte hakken die om je enkels zitten. Dat voorkomt dat je je enkels zwikt.
Fysiotherapie: bij een ernstige zwakte of een complete verlamming krijg je fysiotherapie met spierkrachttraining.
Een enkel-voet-orthese (EVO): een kunststof spalk die met klittenband aan je onderbeen wordt vastgemaakt en onder je voetzool doorloopt. Je kunt hem in een gewone schoen dragen. De arts kan zorgen dat je er een krijgt.

Hoe lang duurt het herstel?

Volgens de NVN genezen de meeste klapvoeten binnen twee tot drie maanden. In die periode heb je er wel veel last van bij elke loopbeweging. Een wandelstok of kruk kan dan helpen.

Een complete verlamming geneest vaak niet helemaal. Op basis van de resultaten van het EMG kan de arts het herstel wel een beetje voorspellen.

Waar de bronnen verschillen

Een systematische review met meta-analyse (Chow e.a., 2021) bundelde studies naar een operatie waarbij de kuitbeenzenuw bij de kuitbeenkop wordt vrijgemaakt (neurolyse): 368 patiënten met een klapvoet door een aandoening van de kuitbeenzenuw. De bronnen leggen andere accenten:

Kan de beklemming behandeld worden? De NVN schrijft dat de beklemming niet behandeld kan worden, behalve bij een afwijking aan het gewricht, en legt de nadruk op het voorkomen van druk. In de review werd de spierkracht om de voet op te tillen na de operatie beter: op een schaal van 0 tot 5 ging de middelste score van 1 voor de operatie naar 5 erna. Die patiënten werden gemiddeld na 9,6 maanden geopereerd.
Hoe veilig? In de review kwamen complicaties weinig voor, zoals een wondinfectie of een bloeduitstorting (elk bij 2 van de 368 patiënten). De auteurs noemen de operatie veilig.
Hoe sterk is het bewijs? De review omvatte ook cohortstudies en patiëntenseries, en de auteurs vragen om onderzoek met een hoger bewijsniveau. De NVN beschrijft vooral het natuurlijke herstel: meestal binnen twee tot drie maanden.

Het belangrijkste over een klapvoet

Bij een klapvoet kun je je voet moeilijk of niet optillen en klapt hij bij het lopen op de grond.
De oorzaak is meestal een beknelde kuitbeenzenuw (nervus peroneus) bij de knie, door lang durende of terugkerende druk.
Ook een hernia, een vernauwing in de lage rug of een polyneuropathie kan een klapvoet geven.
De arts onderzoekt het met een neurologisch onderzoek en vaak met zenuwgeleidingsonderzoek of echo.
Voorkom druk op de zenuw, oefen, draag platte schoenen die om je enkels zitten; soms helpt een spalk.
Een klapvoet geneest meestal binnen twee tot drie maanden; een complete verlamming vaak niet helemaal.

Vragen over een klapvoet

De antwoorden zijn algemeen en vervangen geen consult of persoonlijke medische beoordeling.

Wat is de oorzaak van een klapvoet?

Meestal een beknelling van de kuitbeenzenuw bij de kuitbeenkop, net onder de knie. Een klapvoet kan ook ontstaan door een hernia, een vernauwing tussen de vierde en vijfde lendenwervel of een bestaande zenuwziekte.

Wat is een peroneus neuropathie?

Een aandoening van de kuitbeenzenuw, die ook nervus peroneus heet. Een beknelling van deze zenuw bij de knie is volgens de NVN de meest voorkomende oorzaak van een klapvoet.

Gaat een klapvoet vanzelf over?

Volgens de NVN geneest een klapvoet meestal binnen twee tot drie maanden. Een complete verlamming geneest vaak niet helemaal.

Welke oefeningen helpen bij een klapvoet?

De NVN noemt veel op je hakken lopen en je voeten en tenen optrekken terwijl je hak op de grond staat. Bij een ernstige zwakte krijg je fysiotherapie met spierkrachttraining.

Waarom krijg ik een EMG bij een klapvoet?

Vaak moet met een zenuwgeleidingsonderzoek of echo worden bepaald waar de zenuw bekneld zit. Op basis van de resultaten van het EMG kan de arts het herstel ook een beetje voorspellen.

Wat is een enkel-voet-orthese?

Een kunststof spalk die met klittenband aan je onderbeen vastzit en onder je voetzool doorloopt. Je kunt hem in een gewone schoen dragen.

Bronnen

Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medische beoordeling. Diagnose en behandeling hangen af van je consult en je medische voorgeschiedenis. Bel bij een noodgeval 112.