Hernia in je rug: pijn in je been door druk op een zenuw

01Wat is het

Wat is een hernia in je rug?

De botten in je rug heten wervels; er lopen grote zenuwen doorheen. Tussen de wervels zitten schijfjes met een zachte gel: tussenwervelschijven. Volgens Thuisarts.nl heeft een schijfje soms een zwakke plek. De gel kan dan tussen de wervels uitkomen en op een zenuw drukken. Dat heet een rughernia.

De druk op de zenuw voel je als pijn in je rug, maar vooral in je bil of been, en soms in je voet. Je kunt er ook minder gevoel, een prikkend gevoel of minder kracht in je been door krijgen.

02Symptomen

Symptomen van een hernia in je rug

• een scherpe pijn in één bil of been, tot in je onderbeen en soms tot in je voet; aan deze pijn kun je een hernia het beste herkennen,
• een raar gevoel in je been: branden, prikken of juist doof,
• meer pijn bij sommige houdingen of bewegingen, zoals staan; liggen geeft meestal minder pijn,
• pijn onder in je rug,
• soms meer pijn bij hoesten, niezen of persen,
• minder kracht in je been, of het gevoel dat je been slaapt.

03Oorzaak

Waardoor krijg je een rughernia?

Het is volgens Thuisarts.nl niet duidelijk hoe een rughernia ontstaat. Deze dingen hebben er misschien iets mee te maken:

• zwaar lichamelijk werk, zoals in de bouw,
• overgewicht,
• roken,
• een val op je rug of een klap.

04Onderzoek

Hoe stelt de huisarts het vast?

De huisarts stelt vragen en doet lichamelijk onderzoek. Meestal weet de huisarts daarna of je waarschijnlijk een rughernia hebt.

Onderzoek in het ziekenhuis is niet meteen nodig. Je hoeft geen röntgenfoto of MRI te krijgen: voor de behandeling in de eerste weken maakt het volgens Thuisarts.nl niet uit wat er op een scan te zien is.

05Bewegen

Wat kun je zelf doen: blijven bewegen

Je kunt het beste afwachten: de kans is groot dat de klachten vanzelf overgaan. In de maanden dat je pijn hebt, is het belangrijk om te blijven bewegen en op je houding te letten.

• beweeg elke dag, en probeer elke dag een beetje meer; daardoor heb je minder pijn en blijven je spieren sterk en soepel,
• maak geen bewegingen die veel pijn doen,
• ga zo veel mogelijk door met wat je elke dag doet, ook met je werk als het kan,
• sta of zit niet in een houding die veel pijn doet,
• lig in de houding die het minste pijn doet, bijvoorbeeld op je rug met kussens onder je knieën of op je zij met gebogen knieën,
• lig niet te veel: je wordt er niet sneller beter van en je spieren worden slapper.

Komt de hernia door je werk, of kun je je werk niet goed doen, bespreek dan met je werkgever en de bedrijfsarts of je tijdelijk anders of minder kunt werken.

06Pijnstillers

Welke pijnstillers kun je gebruiken?

Met een pijnstiller kun je meestal beter blijven bewegen. Thuisarts.nl adviseert:

• begin met paracetamol; dat geeft de minste bijwerkingen,
• helpt dat niet genoeg, dan kun je soms een NSAID nemen; niet iedereen kan die gebruiken en ze kunnen vervelende bijwerkingen hebben,
• je kunt een NSAID ook samen met paracetamol nemen, zodat je vaak minder van de NSAID nodig hebt,
• helpt dat ook niet genoeg, bespreek dan met je huisarts of je een sterke pijnstiller kunt gebruiken.

07Oefentherapie

Fysiotherapie en oefentherapie

Soms kan fysiotherapie of oefentherapie helpen, bijvoorbeeld als je veel pijn blijft houden en bewegen moeilijk vindt, of als het niet goed lukt om je dagelijkse dingen te doen, zoals het huishouden of je werk.

Je kunt zelf een afspraak maken bij een fysiotherapeut of oefentherapeut; bij twijfel kun je het met je huisarts bespreken. In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao begeleiden we mensen met een hernia en uitstralende pijn (de consulten zijn in het Spaans).

08Verloop

Hoe gaat het verder, en wanneer een operatie?

Bij 3 van de 4 mensen gaat de pijn in het been vanzelf over binnen 3 maanden, omdat de druk op de zenuw vanzelf minder wordt. De rugpijn kan wel langer blijven, of later terugkomen.

Zijn de klachten niet minder geworden, maak dan een afspraak met je huisarts. Je kunt verder afwachten of kiezen voor een behandeling in het ziekenhuis. Thuisarts.nl heeft hiervoor een keuzehulp: langer afwachten met bewegen en pijnstillers, of een operatie.

Een meta-analyse in de BMJ (Liu en collega's, 2023) bundelde 24 gerandomiseerde studies over operatie bij ischias: uitstralende pijn in het been. Een operatie (discectomie) verminderde de beenpijn vergeleken met behandeling zonder operatie: matig op korte termijn, klein op middellange termijn en verwaarloosbaar op lange termijn. Op beperkingen in het dagelijks leven waren de effecten klein of afwezig. Het risico op bijwerkingen was vergelijkbaar. De zekerheid van het bewijs was zeer laag tot laag.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De bronnen vullen elkaar vooral aan:

• Afwachten of opereren: Thuisarts.nl adviseert eerst af te wachten, omdat het bij 3 van de 4 mensen binnen 3 maanden overgaat, en laat de keuze daarna aan jou en je huisarts. De meta-analyse laat zien dat een operatie de beenpijn sneller vermindert, maar dat het verschil op lange termijn bijna verdwijnt.
• Zekerheid: de meta-analyse noemt het bewijs voor het voordeel van een operatie van zeer lage tot lage zekerheid. Thuisarts.nl geeft geen cijfers over het effect van een operatie in deze tekst.
• Ischias of hernia: de meta-analyse ging over ischias in het algemeen; Thuisarts.nl schrijft specifiek over een rughernia.
• Rugpijn: Thuisarts.nl waarschuwt dat de rugpijn langer kan blijven of terugkomen, ook als de beenpijn over is.

10In het kort

Het belangrijkste over een hernia in je rug

• Bij een rughernia drukt de gel van een tussenwervelschijf op een zenuw.
• Je voelt vooral scherpe pijn in je bil of been, soms tot in je voet.
• Een scan is in de eerste weken niet nodig.
• Blijf elke dag bewegen; pijnstillers helpen je daarbij.
• Bij 3 van de 4 mensen is de beenpijn binnen 3 maanden over.
• Minder kracht, een doof gevoel rond geslachtsdelen en anus of problemen met plassen of poepen: bel direct.