Heesheid: oorzaken en wanneer naar de huisarts

01Wat is het

Wat is heesheid?

Je stembanden trillen als er lucht langskomt. Dat geeft geluid: je stem. Als je stembanden niet goed trillen, klink je hees. Je merkt dat bij het praten:

• je stem klinkt schor of minder helder,
• je stem klinkt minder hard,
• praten maakt je moe,
• er komt helemaal geen geluid meer: je bent je stem kwijt.

Hees zijn gaat meestal vanzelf weer over.

02Oorzaken

Waardoor word je hees?

• Een keelontsteking, bijvoorbeeld door een verkoudheid.
• Roken. Sigarettenrook beschadigt de stembanden.
• Verkeerd of veel gebruik van je stem, zoals schreeuwen, gillen en hard zingen, maar ook veel fluisteren of vaak kuchen en hoesten. Ook een beroep of hobby waarbij je je stem veel gebruikt, zoals zanger, docent, telefonist of sportcoach.
• Emoties, stress en spanning. De spieren in en rond je keel zijn dan gespannen.

Heb je last van stress? Lees ook onze gids over chronische stress.

03Andere oorzaken

Andere en zeldzame oorzaken

• Een knobbeltje of poliep op de stembanden. Dat is niet gevaarlijk en kan komen doordat je je stem verkeerd gebruikt.
• Astma of allergie.
• Ouder worden. Je stembanden en keelspieren verslappen, waardoor je stem anders wordt.
• Een operatie aan je keel of hals, door de operatie zelf of door het pijpje dat bij narcose in je keel gaat.
• Medicijnen, zoals plaspillen, schildkliermedicijnen, medicijnen tegen urineverlies of ontstekingsremmers die je inademt bij astma.

Een heel zeldzame oorzaak is keelkanker. Dat kan soms de oorzaak zijn bij mensen die roken en veel alcohol drinken.

04Zelf doen

Wat kun je zelf doen als je hees bent?

• Geef je stem rust: praat zo weinig mogelijk. Lukt dat niet, praat dan gewoon en rustig.
• Fluister niet en schreeuw niet.
• Probeer niet te kuchen en te hoesten.
• Adem zo veel mogelijk door je neus; je keel droogt dan minder uit.
• Rook je, stop dan met roken, en ga niet in ruimtes waar gerookt wordt.
• Drink geen alcohol.
• Heb je veel stress of spanning, probeer dan te ontdekken waardoor dat komt en zoek manieren om te ontspannen.

Gebruik je een ontstekingsremmer die je inademt? Spoel daarna je mond met water, spuug het uit, en neem nog een slok water die je doorslikt.

05Medicijnen

Helpen medicijnen?

Er zijn geen medicijnen die helpen bij hees zijn. Denk je dat je hees wordt door een medicijn dat je gebruikt? Maak dan een afspraak met je huisarts.

06Kinderen

Heesheid bij kinderen

Ook bij kinderen komt heesheid vaak door een keelontsteking of door verkeerd of te veel gebruik van de stem. Daarnaast kan een kind hees zijn door de groei, rond 7 jaar, en jongens rond 11 jaar door de beginnende puberteit (de baard in de keel). Knobbeltjes op de stemband verdwijnen meestal vanzelf in de puberteit.

• Leer je kind niet te schreeuwen: naar iemand toe lopen of in de handen klappen in plaats van roepen.
• Niet te hard of te hoog zingen, niet fluisteren en geen gekke geluiden of stemmen nadoen.
• Een slok water nemen bij een kriebel in de keel, in plaats van te kuchen.
• Zorg voor rust in huis, zet radio en televisie niet te hard, geef een compliment als je kind rustig praat en geef zelf het goede voorbeeld.

Bij bijna alle kinderen is de heesheid verdwenen als ze 13 jaar zijn, ook zonder behandeling. Bel direct de huisarts als je kind ineens hees is en benauwd of suf is, of misschien een voorwerp heeft ingeslikt.

07Logopedist

Hoe lang duurt het, en wanneer een logopedist?

Ben je hees door een keelontsteking, dan is het vaak binnen 3 weken over. Gebruik je je stem verkeerd of heel veel, dan kan het langer duren voordat de heesheid minder wordt. Volg dan de adviezen.

Soms kunnen adviezen en oefeningen van een logopedist helpen. Je kunt zelf naar een logopedist gaan, of de huisarts stuurt je door. In onze praktijk voor logopedie in Bilbao helpen we je met adviezen en stemoefeningen als je hees bent door je stemgebruik (de consulten zijn in het Spaans).

08Wanneer bellen

Wanneer ga je naar de huisarts?

Oudere leeftijd, roken en alcohol maken de kans op keelkanker groter. Maak daarom een afspraak als je:

• 3 weken hees bent en ouder bent dan 50,
• 3 weken hees bent en rookt,
• 3 weken hees bent en veel alcohol drinkt.

Maak ook een afspraak als je denkt dat je hees wordt door je medicijnen, of als je 6 weken hees bent zonder te weten waardoor, of terwijl de adviezen niet helpen. De huisarts kan niet diep in je keel naar de stembanden kijken. Soms stuurt de huisarts je daarom door naar de keel-neus-oorarts, die dat met een speciale camera kan.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Ruotsalainen e.a., 2007) bundelde 6 gerandomiseerde studies over de behandeling van een functionele stemstoornis bij volwassenen: heesheid zonder afwijking aan de stembanden. De bronnen vullen elkaar aan:

• Stemtherapie. Thuisarts zegt dat adviezen en oefeningen van een logopedist soms helpen. Volgens de review werkte stemtherapie die stemoefeningen combineert met adviezen over stemgebruik beter dan geen behandeling.
• Alleen adviezen? In één studie werkte alleen indirecte therapie, zoals adviezen over je stem, niet beter dan geen behandeling.
• Hoe lang? In één studie hield het effect minstens 14 weken aan, en er was beperkt bewijs dat het aantal klachten een jaar lager bleef.
• Voor wie? Het effect was vergelijkbaar bij patiënten en bij docenten. De studies waren klein, en de onderzoekers vragen om betere studies.

10Samengevat

Het belangrijkste over heesheid

• Je bent hees als je stembanden niet goed trillen: je stem klinkt schor, zacht of valt weg.
• Het komt vaak door een keelontsteking, roken, verkeerd of veel stemgebruik of spanning.
• Geef je stem rust, fluister en schreeuw niet, kuch niet en rook niet.
• Medicijnen helpen niet; bij een keelontsteking is het vaak binnen 3 weken over.
• Adviezen en oefeningen van een logopedist kunnen helpen.
• Ga naar de huisarts als je 3 weken hees bent en ouder bent dan 50, rookt of veel drinkt, of na 6 weken zonder verbetering.