Eetstoornis: signalen, oorzaken en hulp

01Wat is het

Wat is een eetprobleem?

Eten wordt een probleem als je je te veel bezighoudt met eten of niet eten. Dat kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld:

• je voelt je onzeker over hoe je eruitziet en denkt dat je te dik of lelijk bent,
• je wilt dat anderen je zien staan of je verlangt ernaar ergens bij te horen, en je gaat minder eten om af te vallen,
• je eet af en toe heel veel om jezelf te troosten, en je gaat je daardoor gespannen en ongelukkig voelen,
• je bent bang voor de gevolgen van het eten van bepaald voedsel, bijvoorbeeld om te stikken of om over te geven.

Als dit langere tijd doorgaat, heb je een eetprobleem. Wordt een eetprobleem niet op tijd behandeld, dan kan het een eetstoornis worden.

02Signalen

Signalen van een eetprobleem

Er zijn verschillende soorten eetproblemen, en welke verschijnselen je krijgt, hangt daarvan af. Deze signalen kunnen wijzen op een eetprobleem:

• je wordt steeds banger om aan te komen,
• je bent steeds meer met eten bezig,
• je vindt jezelf dik, terwijl je een normaal gewicht hebt voor je lengte en leeftijd of zelfs te weinig weegt,
• je probeert af te vallen door zo min mogelijk te eten, alleen nog gezonde dingen te eten, heel veel te sporten of bewegen, over te geven of laxeermiddelen te gebruiken,
• je hebt regelmatig eetbuien, waarna je wel of niet overgeeft,
• je eet te weinig of te weinig verschillende dingen, waardoor je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, afvalt of niet goed groeit,
• eten heeft heel veel negatieve invloed op je sociale leven.

03Oorzaken

Hoe ontstaat een eetprobleem?

Het is nog niet duidelijk hoe een eetprobleem precies ontstaat. Wel weten we dat bepaalde omstandigheden het risico groter kunnen maken:

• Erfelijkheid. Komen eetproblemen in je familie voor, dan heb je meer kans om er zelf ook een te krijgen.
• Omgeving. Bijvoorbeeld een gezin waar gewicht en uiterlijk heel belangrijk zijn, een sport waarbij gewicht belangrijk is, of het idee dat je heel slank moet zijn door wat je op sociale media, tv of in tijdschriften ziet. Ook een nare gebeurtenis kan meespelen, zoals een scheiding van je ouders, pesten, mishandeling, seksueel misbruik of het verlies van een vriend, of een vervelende ervaring met eten, zoals je heftig verslikken.
• Psychische oorzaken. Misschien denk je vaak negatief over jezelf, wil je alles heel goed doen of vind je het moeilijk om je emoties te uiten. Eten of juist niet eten kan dan voelen als een oplossing voor negatieve gevoelens, of als een manier om controle te hebben.

Heb je ADHD, autisme of een dwangstoornis, dan heb je ook meer kans op een eetprobleem. Zie ook onze gids over een dwangstoornis.

04Gevolgen

Waarom een eetstoornis ernstig is

Misschien denk je dat het allemaal wel meevalt, maar een eetprobleem is ernstig. Een eetstoornis kan deze gevolgen hebben:

• Lichamelijk. Je hebt het vaak koud, ziet bleek, wordt snel duizelig of valt flauw, je nagels scheuren makkelijk, je haren vallen uit, je darmen raken verstopt, je krijgt hart-, maag- of nierproblemen, je menstruatie stopt en je botten worden broos.
• Psychisch. Je voelt je somber, depressief of angstig, je geheugen en concentratie worden minder, je stemming wisselt en je reageert kortaf of boos zonder reden. Het kan zelfs zijn dat je niet meer wilt leven.
• Sociaal. Je krijgt problemen met je partner, familie, vrienden of op je werk, je hebt minder plezier in dingen die je graag doet en uit schaamte zonder je je steeds vaker af, waardoor je je heel alleen voelt.

05Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

Denk je dat je een eetprobleem hebt? Ga dan zo snel mogelijk op zoek naar hulp. Een eetprobleem kan langzaam erger worden en je leven gaan beheersen. Hoe eerder je hulp krijgt, hoe groter de kans dat je herstelt.

Probeer er ook over te praten met mensen die je goed kent, zoals familie, vrienden, je docent of trainer. Je staat er niet alleen voor; mensen willen je steunen. Besef ook dat je niet de enige bent. Het kan heel erg opluchten om te praten met anderen die een eetprobleem hebben of hebben gehad, omdat zij snappen wat je doormaakt.

06Huisarts

Wat bespreek je met de huisarts?

Maak een afspraak met de huisarts en bespreek bijvoorbeeld:

• hoe vaak en hoeveel je eet, en of je eetbuien hebt en daarna wel of niet overgeeft,
• hoe je over je lichaam en over jezelf denkt,
• of je bent aangekomen of afgevallen, en of je lichamelijke klachten hebt,
• hoe je je voelt, bijvoorbeeld moe of somber,
• of en welke medicijnen je gebruikt, ook laxeermiddelen,
• of en hoeveel drugs of alcohol je gebruikt,
• wanneer en hoeveel je sport of beweegt.

07Onderzoek

Hoe wordt een eetprobleem vastgesteld?

Vermoedt de huisarts dat je een eetprobleem hebt, dan volgt een onderzoek. De huisarts stelt vragen en doet een lichamelijk onderzoek, en kijkt daarbij naar je lengte, gewicht, bloeddruk en hartslag. Soms worden ook je bloed en urine gecontroleerd, of wordt er een hartfilmpje gemaakt.

Stelt de huisarts vast dat je een eetprobleem hebt, dan kan het zijn dat je zelf nog steeds denkt dat er niets met je is. Dat is ‘normaal’: het hoort vaak bij een eetprobleem dat je zelf niet inziet dat je ziek bent.

08Behandeling

Behandeling van een eetprobleem

Voor de behandeling kun je terecht bij de huisartspraktijk en een psycholoog. De behandeling hangt af van het soort en de ernst van je eetprobleem. Bij een ernstige eetstoornis, zoals anorexia, boulimia, een eetbuistoornis of ARFID, verwijst de huisarts je door naar een kinderarts of een gespecialiseerd centrum, bijvoorbeeld een ggz-instelling. De behandeling bestaat meestal uit:

• Voorlichting over eetproblemen en eetstoornissen.
• Een gezonde leefstijl aanleren: je leert gezond eten en gezond bewegen.
• Cognitieve gedragstherapie. Met een psycholoog onderzoek je hoe je denkt over jezelf, je eetgedrag en je lichaam, en of die gedachten kloppen. Je leert anders denken, waardoor je je ook beter gaat voelen.
• Interpersoonlijke therapie. Je kijkt naar je relaties met andere mensen, bijvoorbeeld een verlies of een conflict, en leert problemen op tijd te ontdekken en aan te pakken.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor begeleiding bij eetproblemen (de consulten zijn in het Spaans).

Tijdens de behandeling werk je aan je herstel. Het belangrijkste is dat je zelf weer controle krijgt over je leven en je eetgedrag. Familie en vrienden kunnen je daarbij helpen, en ook een gesprek met een ervaringsdeskundige kan steun en tips geven.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Hay e.a., 2009) bekeek psychologische behandelingen bij boulimia, eetbuistoornis en verwante eetproblemen. De review vond 48 studies met samen 3054 deelnemers. De bronnen vullen elkaar aan:

• Cognitieve gedragstherapie. Thuisarts noemt deze therapie als onderdeel van de behandeling. De review vond steun voor cognitieve gedragstherapie, vooral de vorm die speciaal voor boulimia is ontwikkeld.
• Interpersoonlijke therapie. Volgens de review werken ook andere therapieën, vooral interpersoonlijke therapie op de langere termijn.
• Zelfhulp. Gestructureerde zelfhulp volgens de cognitieve gedragstherapie vinden de auteurs veelbelovend. Thuisarts noemt zelfhulporganisaties vooral voor contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen.
• Gewicht. Psychotherapie alleen verandert het lichaamsgewicht waarschijnlijk niet, volgens de review.
• Kwaliteit. De auteurs noemen het bewijs beperkt: de kwaliteit van de studies verschilt sterk en de groepen zijn vaak klein. De review ging over boulimia en verwante eetproblemen, niet over anorexia of ARFID.

10Samengevat

Het belangrijkste over een eetstoornis

• Je hebt een eetprobleem als eten of niet eten je steeds meer gaat bezighouden.
• Eetproblemen gaan meestal niet vanzelf over en kunnen een eetstoornis worden.
• Erfelijkheid, je omgeving en psychische problemen kunnen een rol spelen.
• Een eetstoornis kan ernstige lichamelijke, psychische en sociale gevolgen hebben.
• Praat erover met iemand die je kent en maak zo snel mogelijk een afspraak met je huisarts.
• De behandeling bestaat uit voorlichting, een gezonde leefstijl en therapie.