Artrose: wat is het, klachten en wat helpt

01Wat is het

Wat is artrose?

Op de botten in een gewricht zit een laagje kraakbeen. Dat kraakbeen is normaal heel glad. Zo kan je gewricht makkelijk buigen, draaien en strekken.

Bij artrose wordt het kraakbeen op je botten dunner en minder glad. Daardoor beweegt een gewricht minder makkelijk. Na een tijd verandert ook het bot onder het kraakbeen: aan de randen gaat extra bot groeien. Zo wordt het gewricht breder.

Artrose is iets anders dan botontkalking. Bij botontkalking wordt het bot minder sterk. Dat is bij artrose niet zo.

02Symptomen

Artrose symptomen: wat merk je?

Bij artrose kun je volgens Thuisarts dit merken:

• pijn en een stijf gevoel in 1 of meer gewrichten,
• de pijn en het stijve gevoel zijn meestal het ergst in de ochtend nadat je bent opgestaan, of overdag nadat je een tijdje niet hebt bewogen; na 10 tot 30 minuten gaat het bewegen beter,
• als je heel veel beweegt met het gewricht, kunnen de klachten erger worden,
• de klachten kunnen erg wisselen: soms zijn ze een paar weken erger, dan gaat het weer beter,
• soms is de pijn een tijd erger door een ontsteking; het gewricht kan dan dikker en warmer zijn en meer pijn doen,
• als je lang artrose hebt, kan het gewricht dikker worden omdat er extra bot groeit.

03Gewrichten

In welke gewrichten zit artrose?

De meeste mensen hebben artrose in 1 of een paar gewrichten. Het vaakst zit artrose in:

• een heup,
• een knie,
• onderaan de duim,
• de vingers,
• een schouder,
• de rug.

Over artrose in de schouder lees je meer in onze gids over artrose in de schouder.

04Oorzaken

Wie heeft meer kans op artrose?

Waardoor je artrose krijgt, is niet precies bekend. Je hebt een grotere kans op artrose als:

• je vrouw bent,
• je ouder bent dan 45 jaar,
• je te zwaar bent,
• je een ongeluk hebt gehad waarbij een gewricht is beschadigd; in dat gewricht heb je een grotere kans op artrose,
• je jaren zwaar werk hebt gedaan,
• je een andere ziekte van de gewrichten hebt, zoals reumatoïde artritis,
• je meer familieleden met artrose hebt, vooral als zij jong waren toen ze artrose kregen.

05Diagnose

Hoe weet je dat je artrose hebt?

Je vertelt over je klachten en daarna onderzoekt je huisarts het gewricht dat pijn doet. Daarna kan je huisarts meestal zeggen of je artrose hebt.

Röntgenfoto’s zijn meestal niet nodig. Soms is de artrose niet op een foto te zien, vooral als ze nog niet zo erg is. En een foto laat niet goed zien hoe erg je klachten zijn.

06Bewegen

Bewegen bij artrose

Blijf het pijnlijke gewricht bewegen. Wandelen, fietsen en zwemmen zijn goed voor veel gewrichten. Bewegen maakt je spieren sterker, en sterke spieren geven je gewricht stevigheid. Je gewricht doet dan minder pijn. Ook kraakbeen heeft beweging nodig: het wordt dunner als je weinig of niet beweegt.

• Heb je artrose in je handen? Dan kan het helpen om oefeningen in warm water te doen.
• Bij overgewicht kan het helpen om af te vallen, vooral als je artrose aan je knie of enkels hebt. Je kunt meedoen aan een leefstijlprogramma met hulp van een leefstijlcoach, diëtist, fysiotherapeut of oefentherapeut.
• Vind je bewegen moeilijk? Dan kan een fysiotherapeut of oefentherapeut je hierbij helpen.

In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao helpen we mensen met artrose om in beweging te blijven (de consulten zijn in het Spaans).

07Adviezen

Rust, werk en middelen uit de winkel

• Veel pijn? Dan kun je het gewricht een tijdje rust geven, door bijvoorbeeld minder vaak of korter te lopen of minder zwaar te werken. Blijf het pijnlijke gewricht wel regelmatig bewegen. Gaat het iets beter, probeer dan je normale activiteiten weer te doen.
• Werk. Kun je je werk minder goed doen? Bespreek dit met je werkgever en praat ook met de bedrijfsarts. Die bespreekt met je hoe je zo goed mogelijk kunt blijven werken. Soms is ander werk nodig.
• Middelen uit de winkel. Er zijn veel middelen voor artrose te koop. Volgens Thuisarts kun je ze beter niet gebruiken: van sommige is bekend dat ze niet helpen, en naar andere is geen goed onderzoek gedaan, zodat niet bekend is of ze helpen of nadelen hebben.

08Behandeling

Artrose behandeling: pijnstillers en operatie

Is de pijn een tijd erger, of ga je iets doen dat bij jou vaak extra pijn geeft? Dan kun je een pijnstiller nemen:

• begin altijd met paracetamol; dat werkt meestal goed en heeft de minste bijwerkingen,
• helpt dat niet genoeg, dan kun je een gel met een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) op het gewricht smeren; die helpt waarschijnlijk het beste bij artrose van je knie of hand,
• helpen paracetamol en de gel niet genoeg, dan kun je ook ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s) als pillen slikken, maximaal 2 weken achter elkaar; kijk eerst of jij deze mag slikken.

Artrose gaat niet meer over. Hoe het verder gaat, verschilt per persoon: de klachten kunnen vanzelf overgaan en wegblijven, maar veel mensen hebben periodes met weinig en periodes met meer klachten. Bij erge artrose kan een gewricht minder goed gaan werken; blijf het dan toch bewegen. Soms kan een operatie helpen, bijvoorbeeld als je het gewricht erg moeilijk kunt bewegen of ’s nachts veel pijn blijft houden. De huisarts kan je dan doorsturen naar een arts in het ziekenhuis.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Thuisarts adviseert bij alle vormen van artrose om te blijven bewegen. Een Cochrane-review (Lawford e.a., 2024) bundelde 139 studies met 12.468 mensen met artrose van de knie die oefentherapie op het land deden. De bronnen leggen andere accenten:

• Hoeveel helpt bewegen? Thuisarts schrijft dat bewegen je spieren sterker maakt en je gewricht minder pijn doet. Volgens de review geeft oefenen vergeleken met een nepbehandeling mogelijk iets minder pijn direct na de behandeling (bewijs van lage zekerheid) en waarschijnlijk beter functioneren (matige zekerheid), maar weinig tot geen verschil in kwaliteit van leven.
• Hoe zeker is het? De meeste studies in de review hadden een onduidelijk of hoog risico op vertekening. De oefenprogramma’s duurden van 2 tot 104 weken.
• Welke gewrichten? Thuisarts geeft het advies voor veel gewrichten, en noemt bij artrose in de handen oefeningen in warm water. De review ging alleen over de knie.

10Samengevat

Het belangrijkste over artrose

• Bij artrose wordt het kraakbeen in een gewricht dunner en minder glad; later groeit er extra bot aan de randen.
• Pijn en stijfheid zijn vaak het ergst ’s ochtends en na stilzitten, en worden na 10 tot 30 minuten bewegen beter.
• Artrose zit het vaakst in heup, knie, duim, vingers, schouder en rug.
• Blijf bewegen: wandelen, fietsen en zwemmen; een fysiotherapeut of oefentherapeut kan helpen.
• Begin bij pijn met paracetamol; middelen uit de winkel kun je beter niet gebruiken.
• Artrose gaat niet over, maar klachten wisselen vaak; soms helpt een operatie.