Zwangerschapsdiabetes: wat is het en wat kun je eten

01Wat is het

Wat is zwangerschapsdiabetes?

Bij zwangerschapsdiabetes zit er te veel suiker in je bloed in de tweede helft van je zwangerschap. Ongeveer 1 van de 15 zwangeren heeft dit.

Na de bevalling gaat het bijna altijd vanzelf weer over.

02Klachten

Wat merk je van zwangerschapsdiabetes?

Meestal merk je niet dat je zwangerschapsdiabetes hebt. Sommige vrouwen merken wel iets, bijvoorbeeld:

• veel plassen,
• dorst en veel drinken,
• snel moe zijn,
• jeuk.

Soms is op de echo veel vruchtwater of een te grote baby te zien. Ook dat kan een teken zijn van zwangerschapsdiabetes.

03Oorzaak

Hoe ontstaat zwangerschapsdiabetes?

In de tweede helft van je zwangerschap maakt je moederkoek (placenta) hormonen. Die zorgen ervoor dat het hormoon insuline minder goed werkt.

Bij de meeste zwangeren maakt het lichaam vanzelf extra insuline aan. Gebeurt dat niet, dan heb je tijdelijk te weinig insuline. Daardoor komt er meer suiker in je bloed.

04Gevolgen

Wat betekent het voor je baby en voor jou?

Te veel suiker in je bloed is niet goed voor je baby:

• je baby kan te groot worden; daardoor kan de bevalling lastiger zijn, bijvoorbeeld doordat de schouders van je baby niet goed door je vagina passen,
• je baby kan na de geboorte een te lage bloedsuiker hebben; dat kan schadelijk zijn, maar is meestal goed te behandelen, bijvoorbeeld met extra voeding,
• je baby heeft een grotere kans om in de eerste dagen geel te worden (geelzucht); dat is meestal niet schadelijk en gaat na een paar dagen over.

Voor jou geldt: je hebt een grotere kans dat je ook een hoge bloeddruk krijgt, en na je zwangerschap heb je een grotere kans om diabetes type 2 te krijgen.

05Behandeling

Behandeling van zwangerschapsdiabetes

Zit er iets te veel suiker in je bloed, dan stuurt je verloskundige je door naar een diëtist. Vaak is het dan genoeg om gezonder te eten: 9 van de 10 vrouwen krijgen dan weer een goede bloedsuiker.

Zit er erg veel suiker in je bloed, dan ga je naar de gynaecoloog. Je wordt dan behandeld door een team met de gynaecoloog, de internist (de arts in het ziekenhuis die veel weet over diabetes), een diabetesverpleegkundige en een diëtist:

• de diëtist geeft je adviezen over eten en drinken,
• je krijgt thuis een bloedsuikermeter om een aantal keer per dag je bloedsuiker te controleren en op te schrijven,
• je bespreekt je bloedsuiker vaak met de diabetesverpleegkundige of de internist,
• de gynaecoloog maakt een echo om te controleren of je baby goed groeit.

Daarna krijg je advies: eet en drink zoals de diëtist heeft verteld en probeer meer te bewegen. Is je bloedsuiker heel hoog, dan heb je medicijnen nodig om die lager te maken. Je gaat dan meestal insuline spuiten; dat is veilig. Soms kun je pillen krijgen die de bloedsuiker lager maken; er wordt nog onderzocht of die werken en veilig zijn.

06Dieet

Zwangerschapsdiabetes dieet: wat kun je eten?

Het is belangrijk dat je bloedsuiker niet te veel verandert: niet vaak hoger en dan weer lager. Daar kun je voor zorgen met wat je eet en drinkt. De diëtist geeft je adviezen die passen bij je gewicht, hoe lang je zwanger bent en de metingen van je bloedsuiker. Voor de meeste vrouwen zijn deze adviezen belangrijk:

• Eet regelmatig: elke dag 3 gezonde maaltijden en niet meer dan 4 keer per dag een tussendoortje. Die regelmaat helpt om je bloedsuiker gelijk te houden.
• Kies vooral voor: volkorenproducten zoals volkorenbrood, volkorenpasta en zilvervliesrijst; peulvruchten zoals erwten, bonen en linzen; noten; groente en fruit.

Hierin zitten koolhydraten en andere belangrijke stoffen, zoals vezels, eiwitten, vitamines en mineralen.

07Liever niet

Wat eet en drink je liever niet?

• frisdrank en vruchtensappen,
• wit brood en producten van wit meel,
• koekjes, gebak, snoep en chocola,
• ontbijtgranen met maar weinig vezels, zoals cornflakes,
• witte rijst, witte pasta, pizza of friet.

Hierin zitten koolhydraten die snel in het bloed komen, waardoor je bloedsuiker snel omhooggaat. Ook zitten er maar weinig vezels in. Zoetstoffen mag je tijdens de zwangerschap wel gebruiken, bijvoorbeeld zoetjes in de koffie.

Andere belangrijke adviezen: beweeg elke dag minstens een half uur, op een manier die je makkelijk volhoudt, bijvoorbeeld een wandeling na het eten. Bewegen maakt je bloedsuiker lager en is ook goed voor je bloeddruk. Vertel andere mensen over je zwangerschapsdiabetes en je dieet, zodat ze je bijvoorbeeld geen vruchtensap of koekjes aanbieden. Het kan helpen als je partner ook gezonder gaat eten.

08Controles

Bloedsuiker meten en wie je controleert

Je controleert zelf een paar keer per dag je bloedsuiker met een vingerprikje. Je gebruikt een prikpen, een teststrip en een bloedsuikermeter; die kun je kopen bij de apotheek.

• Werkt het dieet goed? Na 1 of 2 weken kan je bloedsuiker al normaal zijn. Dan ga je door met het dieet. Groeit je baby normaal, is je bloedsuiker weer normaal en gebruik je geen medicijnen, dan kan je eigen verloskundige je zwangerschap controleren en je helpen bij de bevalling. Er is dan geen extra risico voor jou of je baby.
• Werkt het dieet niet genoeg? Is je bloedsuiker na 1 of 2 weken nog te hoog, of groeit je baby op de echo te snel, dan kun je medicijnen nodig hebben. Is je baby te groot, je bloedsuiker niet goed onder controle of gebruik je medicijnen, dan controleert de gynaecoloog je zwangerschap. De kinderarts kijkt je baby na de geboorte na en controleert zo nodig langer.

Bel je diëtist, verloskundige of diabetesverpleegkundige als je bloedsuiker te hoog of te laag is. Samen spreken jullie af wanneer dat voor jou zo is. Voor meer informatie verwijst Thuisarts naar de Diabetesvereniging Nederland.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Han e.a., 2017) vergeleek in 19 studies met 1.398 vrouwen met zwangerschapsdiabetes verschillende soorten voedingsadvies. De bronnen leggen andere accenten:

• Welk dieet? Thuisarts geeft concrete adviezen: regelmatig eten, volkorenproducten en peulvruchten kiezen en snelle koolhydraten laten staan. De review vond bij de meeste vergelijkingen, zoals een dieet met een lage tegenover een hoge glykemische index of minder tegenover meer koolhydraten, geen duidelijke verschillen in uitkomsten zoals een te grote baby of een keizersnede.
• Eén uitzondering. In twee kleine studies kregen vrouwen met een DASH-dieet (een dieet dat oorspronkelijk tegen hoge bloeddruk is bedoeld) minder vaak een keizersnede. Het gaat om weinig vrouwen.
• Hoe zeker is het? Het bewijs in de review was meestal van lage kwaliteit en ging over weinig vrouwen. Gegevens over de langere termijn ontbraken grotendeels. Thuisarts benadrukt dat de diëtist adviezen geeft die speciaal voor jou zijn.

10Samengevat

Het belangrijkste over zwangerschapsdiabetes

• Bij zwangerschapsdiabetes zit er in de tweede helft van de zwangerschap tijdelijk te veel suiker in je bloed.
• Meestal merk je er niets van; na de bevalling gaat het bijna altijd vanzelf over.
• Je baby kan te groot worden en na de geboorte een te lage bloedsuiker hebben.
• Gezonder eten met hulp van een diëtist is vaak genoeg; soms is insuline nodig.
• Eet regelmatig, kies volkoren, peulvruchten, noten, groente en fruit, en laat frisdrank, sap en zoetigheid staan.
• Na je zwangerschap heb je een grotere kans op diabetes type 2.