Winterdepressie: klachten en behandeling

01Wat is het

Wat is een winterdepressie?

Bij een winterdepressie heb je volgens Thuisarts 2 jaar achter elkaar in de herfst of winter een depressie. In de lente gaan je klachten steeds weer weg.

In de herfst beginnen de klachten die bij een depressie horen. Zoals een somber gevoel, bijna nergens plezier in hebben, je leeg en niks waard voelen, geen energie hebben en heel moe zijn.

02Klachten

Klachten bij een winterdepressie

Naast de gewone klachten van een depressie heb je bij een winterdepressie vaak ook deze klachten:

• je wilt veel slapen,
• je wilt veel eten, vooral zoete dingen; daardoor word je vaak zwaarder,
• je bent sneller boos en huilt sneller,
• je voelt je sneller slecht als mensen kritiek op je hebben,
• je armen en benen voelen zwaar.

03Oorzaak

Waardoor komt een winterdepressie?

Een winterdepressie komt waarschijnlijk door minder daglicht.

Daglicht bepaalt hoeveel melatonine er in je lichaam is. Melatonine regelt wanneer je wakker bent en wanneer je slaapt: je biologische klok. Als je weinig daglicht krijgt, heb je meer melatonine. Daar kun je overdag last van hebben: je voelt je moe, slaperig en somber.

Ook een andere stof in je hersenen heeft waarschijnlijk te maken met een winterdepressie: serotonine. Minder licht kan zorgen voor minder serotonine. Dat kan een somber gevoel geven.

04Lichttherapie

Lichttherapie bij een winterdepressie

Bij een winterdepressie kan lichttherapie helpen. Je hebt er een lichttherapielamp voor nodig. Die kun je huren of kopen, bijvoorbeeld bij een thuiszorgwinkel in de buurt of online.

• De lamp moet 10.000 lux wit licht geven.
• Dat is feller dan een gewone lamp, maar minder fel dan het licht buiten op een zonnige dag.
• Een lamp voor lichttherapie geeft geen uv-licht. Daarom is het minder schadelijk voor je ogen dan zonlicht.

05Zo doe je het

Elke ochtend een half uur voor de lamp

Zo geef je jezelf lichttherapie:

• begin meteen als je wakker bent,
• ga ongeveer 35 centimeter voor de lamp zitten,
• houd je ogen open, maar kijk niet naar de lamp,
• blijf 30 minuten zo zitten; je kunt even wat lezen, ontbijten, je opmaken of scheren,
• doe dit elke ochtend, een week lang.

Doe je de lichttherapie te laat op de dag, dan kun je moeilijk in slaap vallen.

06Resultaat

Wanneer merk je iets van lichttherapie?

• Meestal merk je binnen een week dat het beter gaat. Vaak is 1 week zelfs genoeg en kun je stoppen.
• Merk je niet genoeg na 1 week? Dan kun je er nog 1 of 2 weken mee doorgaan.
• Bij sommige mensen duurt het 2 tot 4 weken voordat de lichttherapie helpt.
• Na 6 weken helpt lichttherapie niet meer.

Lichttherapie heeft weinig bijwerkingen. Sommige mensen worden misselijk, krijgen hoofdpijn of vermoeide ogen, of worden onrustig.

07Let op

Lichttherapie bij een ziekte of medicijnen

Heb je een ziekte of slik je medicijnen? Soms past lichttherapie dan minder goed bij je. Overleg volgens Thuisarts eerst met je huisarts als je 1 van deze ziektes of medicijnen hebt:

• een ziekte van je netvlies (retinitis pigmentosa),
• ziektes die schade aan je ogen kunnen geven, zoals diabetes en reumatoïde artritis,
• een huidziekte, zoals zonneallergie,
• een medicijn dat je gevoeliger maakt voor licht, zoals plaspillen of bepaalde pijnstillers (NSAID’s).

08Andere hulp

Andere behandelingen en adviezen

Past lichttherapie niet bij jou, heb je er geen lamp voor of werkt het niet na 2 of 3 weken? Bespreek dan met je huisarts of je een andere behandeling wilt, zoals hulp van de praktijkondersteuner. Helpt dat niet genoeg, dan kun je met je huisarts praten over medicijnen tegen depressie of naar een psycholoog gaan.

De adviezen bij een depressie zijn ook belangrijk:

• elke dag dingen op vaste tijden doen,
• elke dag naar buiten gaan,
• bewegen,
• contact hebben en dingen doen met andere mensen.

Voor contact met andere mensen met een winterdepressie verwijst Thuisarts naar de Depressie Vereniging en MIND. In onze praktijk voor psychologie in Bilbao begeleiden we mensen met depressieve klachten (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een meta-analyse (Pjrek e.a., 2019) bundelde 19 gerandomiseerde studies waarin lichttherapie bij volwassenen met een winterdepressie werd vergeleken met een placebo, zoals gedimd licht. De bronnen leggen andere accenten:

• Hoe goed werkt het? Thuisarts schrijft dat je meestal binnen een week merkt dat het beter gaat. In de meta-analyse was lichttherapie beter dan placebo: de depressiescores waren lager (gestandaardiseerd verschil −0,37) en de kans op een goede reactie op de behandeling was 1,42 keer zo groot.
• Hoe zeker is het? De onderzoekers noemen lichttherapie een effectieve behandeling, maar de studies waren klein tot middelgroot, verschilden onderling en hadden een matig tot hoog risico op vertekening. Er zijn grotere studies van goede kwaliteit nodig.
• Welk licht? Thuisarts noemt een lamp van 10.000 lux. De meta-analyse nam studies op met licht vanaf 1.000 lux, met een lichtbak of een lichtbril.

10Samengevat

Het belangrijkste over winterdepressie

• Bij een winterdepressie heb je 2 jaar achter elkaar in de herfst of winter een depressie die in de lente weer weggaat.
• Je wilt vaak veel slapen en veel zoete dingen eten, en je armen en benen voelen zwaar.
• Waarschijnlijk komt het door minder daglicht, met meer melatonine en minder serotonine.
• Lichttherapie: elke ochtend 30 minuten op ongeveer 35 centimeter van een lamp van 10.000 lux; vaak is 1 week genoeg.
• Heb je een oog- of huidziekte of medicijnen die je gevoeliger maken voor licht? Overleg eerst met je huisarts.
• Helpt het niet, dan zijn er de praktijkondersteuner, een psycholoog of medicijnen tegen depressie.