Vitamine D-tekort: oorzaken, gevolgen en wie extra nodig heeft

01Waarvoor

Waar heb je vitamine D voor nodig?

Vitamine D heb je nodig voor sterke botten, sterke tanden en je afweer. Het zorgt er ook voor dat je spieren goed werken en dat je nieren en je bijschildklier goed werken.

Je lichaam maakt een voorraad vitamine D. Als er in de winter minder zon is, gebruik je de voorraad die je hebt gemaakt.

02Bronnen

Hoe krijg je vitamine D binnen?

• zonlicht: het grootste deel; je lichaam maakt vitamine D als er zon op je huid komt, ook bij bewolking; hoe donkerder je huid, hoe langer je buiten moet zijn; let wel op dat je niet verbrandt,
• eten: een klein beetje, bijvoorbeeld uit vette vis zoals zalm, visolie, rundvlees, kaas en eieren,
• toegevoegd: in Nederland zit vitamine D ook in margarine en halvarine, sommige bak- en braadvetten en flesvoeding voor baby's.

03Oorzaken

Hoe krijg je een vitamine D-tekort?

• je hebt een getinte of donkere huid, die minder vitamine D maakt dan een lichte huid,
• je bent oud: je huid maakt dan minder vitamine D,
• je komt niet elke dag overdag buiten,
• het is winter: de zon is minder sterk,
• je eet weinig producten met vitamine D; dit is de minst belangrijke oorzaak.

04Gevolgen

Wat gebeurt er bij een tekort?

Als je te weinig vitamine D en kalk binnenkrijgt, kun je botontkalking krijgen. Je botten worden dan zwakker en breken sneller. Als je ouder wordt, kunnen je wervels inzakken.

Te weinig vitamine D kan er misschien voor zorgen dat je afweer slechter wordt. In de zwangerschap geeft het misschien meer kans op zwangerschapsdiabetes, of op een baby die bij de geboorte klein is of piepend ademt.

Onderzoek laat zien dat ziektes van hart en bloedvaten, diabetes type 2, darmkanker, infecties en auto-immuunziektes iets te maken kunnen hebben met weinig vitamine D in het bloed. Het is niet duidelijk of ze echt door te weinig vitamine D komen, en ook niet of extra vitamine D de kans erop kleiner maakt.

05Niet door tekort

Moe, somber of duizelig: komt dat door vitamine D?

Volgens Thuisarts.nl komen deze ziektes of klachten niet door te weinig vitamine D:

• moe zijn,
• depressie,
• duizelig zijn,
• dementie,
• autisme.

Er is ook geen bewijs dat je hersenen beter gaan werken als je extra vitamine D slikt. Heb je last van moeheid of sombere gevoelens, bespreek dat dan met je huisarts.

06Extra nodig

Wie heeft extra vitamine D nodig?

Veel mensen hebben extra vitamine D nodig en kunnen pillen slikken. Volgens Thuisarts.nl:

• getinte of donkere huid: je hele leven,
• lichte huid, als je heel erg weinig buitenkomt of je huid buiten altijd bedekt, bijvoorbeeld met een sluier of boerka,
• zwanger: voor de groei van de botten van je baby; Thuisarts.nl adviseert 10 microgram per dag tijdens je hele zwangerschap,
• vrouwen van 50 jaar of ouder: door de overgang wordt de kans op botontkalking groter,
• iedereen van 70 jaar of ouder: de kans op botontkalking is groter.

Op de verpakking van je pillen staat hoeveel je per dag nodig hebt. Slik niet meer, tenzij je arts dat adviseert.

07Bloedonderzoek

Moet je je vitamine D laten meten?

Het is volgens Thuisarts.nl bijna nooit nodig om bloedonderzoek naar vitamine D te doen. Heel soms vindt de huisarts het wel nodig, bijvoorbeeld als je botontkalking hebt en daar medicijnen voor krijgt. Laat het bloedonderzoek een tekort zien, dan krijg je vaak een recept voor extra vitamine D.

In onze praktijk voor voeding en diëtetiek in Bilbao kijken we samen naar wat je eet en waar je vitamine D vandaan haalt (de consulten zijn in het Spaans).

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over vitamine D en botbreuken?

Een Cochrane-review (Avenell en collega's, 2014) bundelde 53 studies met 91.791 deelnemers: vrouwen na de overgang en oudere mannen. Vitamine D alleen voorkwam met grote waarschijnlijkheid geen heupbreuken of andere botbreuken, in de onderzochte vormen en doses.

Vitamine D samen met kalk verminderde het risico op een heupbreuk een beetje: bij ouderen thuis ongeveer 1 heupbreuk minder per 1000 mensen per jaar, bij ouderen in een instelling ongeveer 9 minder. Er was geen hoger risico op overlijden, wel iets vaker maag-darmklachten, nierproblemen en een licht verhoogd kalkgehalte in het bloed.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• Vitamine D alleen of met kalk: Thuisarts.nl adviseert extra vitamine D om je botten sterk te houden en noemt dat je te weinig vitamine D en kalk tot botontkalking kan leiden. Volgens de Cochrane-review voorkwam vitamine D alleen geen botbreuken; samen met kalk wel een beetje.
• Bijwerkingen: Thuisarts.nl zegt dat klachten van te veel vitamine D bijna nooit voorkomen. De review vond bij vitamine D, vooral met kalk, iets vaker maag-darmklachten, nierproblemen en een licht verhoogd kalkgehalte.
• Wie onderzocht is: de review ging over oudere mensen en botbreuken, niet over jongere mensen of over afweer.

10In het kort

Het belangrijkste over een vitamine D-tekort

• Vitamine D krijg je vooral door zonlicht en een beetje door eten.
• Een tekort komt door een donkere huid, weinig buiten zijn, ouderdom of de winter.
• Te weinig vitamine D en kalk kan botontkalking geven.
• Moeheid, depressie en duizeligheid komen niet door te weinig vitamine D.
• Getinte of donkere huid, zwanger, vrouw vanaf 50 of iedereen vanaf 70: neem extra vitamine D.
• Bloedonderzoek naar vitamine D is bijna nooit nodig.