Taalontwikkelingsstoornis (TOS): signalen en hulp

01Wat is het

Wat is TOS?

Sommige kinderen hebben een taalontwikkelingsstoornis, afgekort TOS. Volgens de NVLF praten zij weinig of niet, praten ze onverstaanbaar of begrijpen ze niet goed wat anderen zeggen.

Bij deze kinderen gaat de taalontwikkeling niet zo gemakkelijk. Ze vinden het moeilijk om taal te begrijpen, of ze hebben moeite met praten. Bij hen werkt taal in de hersenen minder goed. De Richtlijn Dyslexie legt uit dat de diagnose TOS overeenkomt met wat in de internationale literatuur ‘Specific Language Impairment’ of ‘Developmental Language Disorder’ heet.

02Normaal

Hoe ontwikkelt taal zich meestal?

De NVLF beschrijft de gewone taalontwikkeling zo:

• de meeste baby’s beginnen met brabbelen,
• voordat ze 1 jaar zijn, begrijpen ze de eerste woorden en korte zinnen,
• vaak zeggen kinderen van 1 jaar hun eerste woorden, en vlak daarna hun eerste korte zinnen,
• als kinderen 4 jaar zijn, praten ze meestal verstaanbaar,
• als ze ouder worden, gaan ze langere en ingewikkeldere zinnen zeggen.

Bij kinderen met TOS loopt dit anders: het praten komt laat op gang, of het begrijpen van taal gaat moeizaam.

03Signalen

Signalen van TOS bij je kind

Aan deze signalen kun je volgens de NVLF een taalontwikkelingsstoornis herkennen:

• het duurt lang voordat je kind gaat praten,
• je kind praat weinig,
• je kind praat onverstaanbaar,
• je kind begrijpt vaak niet wat iemand zegt,
• je kind kent weinig woorden,
• je kind zegt alleen losse woorden of heel korte zinnen,
• je kind maakt veel foute zinnen, bijvoorbeeld met woorden in de verkeerde volgorde,
• jullie begrijpen elkaar vaak niet,
• je kind vindt het moeilijk om een verhaal goed te vertellen.

Op school kan het ook opvallen: een kind is stil in de klas, praat onverstaanbaar of struikelt steeds over zijn woorden.

04Oorzaak

Oorzaak van TOS en het verschil met een taalachterstand

Bij kinderen met TOS werkt taal in de hersenen minder goed. Volgens de NVLF ligt het er dus niet aan dat ze te weinig taal horen of dat hun omgeving te weinig met ze praat. Het ligt er ook niet aan dat ze slecht kunnen horen.

De Cochrane-review van Law en collega’s (2003) gaat over kinderen met een spraak- en taalachterstand of -stoornis zonder andere belangrijke ontwikkelingsproblemen. Volgens die review heeft naar schatting ongeveer 6 procent van de kinderen spraak- en taalproblemen. Bij de meeste kinderen gaan de problemen over, maar kinderen bij wie ze tot op de basisschool blijven, kunnen op lange termijn problemen krijgen met lezen en schrijven, contact met anderen, gedrag en schoolprestaties.

05Logopedie

Onderzoek en hulp van de logopedist

Een logopedist kan de taalontwikkeling van je kind onderzoeken met taaltesten en spraaktesten. Zo ziet de logopedist wat er moet gebeuren. Je kunt volgens de NVLF ook eerst zelf een test doen via www.kindentaal.nl om te weten of je de taal van je kind moet laten onderzoeken. Na het onderzoek bespreekt de logopedist met je wat jullie kunnen doen. De logopedist kan:

• met je kind oefenen om taal beter te begrijpen,
• met je kind oefenen om beter te praten en betere zinnen te maken,
• met je kind oefenen om verhalen te vertellen,
• helpen als je kind moeilijk verstaanbaar is,
• ouders helpen om zo met hun kind te praten dat het goed taal leert.

Als kinderen jong zijn, kunnen ze beter taal leren; als ze ouder worden, wordt dat moeilijker. Maar de logopedist kan ook oudere kinderen helpen. In onze praktijk voor logopedie in Bilbao helpen we kinderen bij wie de taalontwikkeling niet vlot verloopt (de consulten zijn in het Spaans).

06Onderzoek

Wat zegt onderzoek over logopedie bij TOS?

De Cochrane-review (Law e.a., 2003) bundelde de resultaten van 25 studies naar spraak- en taaltherapie bij kinderen met een spraak- en taalachterstand of -stoornis:

• therapie had een positief effect bij kinderen met problemen met klanken uitspreken en met woordenschat,
• voor problemen met zinsbouw waren de resultaten wisselend,
• voor problemen met taalbegrip was er minder bewijs dat therapie werkt,
• therapie door een logopedist en therapie door getrainde ouders verschilden niet duidelijk,
• groepstherapie en individuele therapie verschilden ook niet,
• de resultaten van de studies liepen sterk uiteen.

07Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

Als ouder kun je je kind volgens de NVLF ook heel goed helpen bij de taalontwikkeling:

• praat veel met je kind en vertel steeds wat je doet, bijvoorbeeld: ‘Eerst zetten we de borden op tafel.’
• vertel wat je ziet: ‘Kijk, een rode auto.’
• vertel wat er gebeurt en wat je voelt,
• lees veel voor uit boekjes die bij de taalontwikkeling van je kind passen; je kunt ze ook in de bibliotheek halen,
• zing samen liedjes,
• kijk samen filmpjes op televisie die bij je kind passen,
• luister goed naar je kind en geef het de tijd om zelf dingen te vertellen.

08Lezen

TOS, leren lezen en dyslexie

Volgens de Richtlijn Dyslexie hebben kinderen met TOS een grotere kans op lees- en spellingproblemen, en op dyslexie in het bijzonder. Hun lees- en spellingproblemen blijven bestaan tijdens hun ontwikkeling en worden niet minder.

Toch leidt TOS niet automatisch tot de ernstige en hardnekkige lees- en spellingproblemen van dyslexie. Volgens de richtlijn zijn TOS en dyslexie verschillende stoornissen met gedeelde risicofactoren. Vooral de benoemsnelheid lijkt kinderen met alleen TOS te onderscheiden van kinderen met zowel TOS als dyslexie.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De bronnen zijn het niet op alle punten eens:

• Oefenen met taalbegrip: de NVLF noemt het oefenen van taalbegrip als een van de dingen die een logopedist doet. In de Cochrane-review was er minder bewijs dat therapie werkt bij problemen met het begrijpen van taal.
• Gaat het vanzelf over? Volgens de review gaan de spraak- en taalproblemen bij de meeste kinderen over. De NVLF raadt aan snel een afspraak te maken, omdat jonge kinderen beter taal leren. De Richtlijn Dyslexie schrijft dat de lees- en spellingproblemen van kinderen met TOS niet minder worden.
• Ouders of logopedist? De NVLF schrijft dat ouders hun kind heel goed kunnen helpen. In de review werkte therapie door getrainde ouders niet duidelijk anders dan therapie door een logopedist; de review ging niet over ouders zonder training.

10Samengevat

Het belangrijkste over TOS

• Bij een taalontwikkelingsstoornis (TOS) werkt taal in de hersenen minder goed.
• Het komt niet door te weinig taal in de omgeving en niet door slecht horen.
• Signalen zijn onder andere laat en weinig praten, onverstaanbaar praten en vaak niet begrijpen wat iemand zegt.
• Twijfel je, maak dan snel een afspraak met de dokter of een logopedist.
• Praat, lees voor en zing veel met je kind, en geef het de tijd om te vertellen.
• Kinderen met TOS hebben meer kans op lees- en spellingproblemen.