Slikproblemen: moeite met slikken en wat helpt

01Wat is het

Wat zijn slikproblemen?

Als je eten of drinken niet goed kunt doorslikken, heet dat slikproblemen. Het medische woord is dysfagie. Er zijn 2 soorten:

• Verslikken: het eten of drinken komt in de luchtpijp.
• Blijven steken: het eten blijft hangen in je mond, keel of slokdarm, of het voelt alsof het niet goed zakt.

Voelt het alleen alsof er iets in je keel zit, zonder dat het eten blijft hangen? Lees dan onze gids over het globusgevoel.

02Klachten

Moeite met slikken: wat merk je?

• je moet hoesten of kokhalzen tijdens het eten,
• je eten of drinken komt weer omhoog na het slikken, of komt door je neus naar buiten,
• je voelt een brok in je keel,
• je knoeit tijdens het eten of verliest speeksel,
• je hebt een slechte adem,
• je bent bang om te stikken,
• je stem klinkt anders na het eten,
• je kunt het eten niet doorslikken en het blijft in je mond zitten.

03Gevolgen

Waarom slikproblemen belangrijk zijn

Deze klachten maken eten en drinken vervelend. Misschien wil je liever niet meer eten of drinken, of niet meer samen met anderen. Je kunt ook andere gezondheidsproblemen krijgen:

• afvallen,
• uitdrogen,
• longontsteking, als je het eten niet goed kunt ophoesten nadat je je hebt verslikt.

04Oorzaken

Waardoor komen slikproblemen?

Bij slikproblemen gaat er iets niet goed met de spieren of zenuwen in je mond of keel, of sturen je hersenen geen goede signalen. Dat kan komen door:

• een keelontsteking door een virus, bacterie of schimmel,
• ouder worden,
• bepaalde medicijnen, bijvoorbeeld medicijnen waardoor je spieren of zenuwen minder goed werken, of waar je een droge mond van krijgt, zoals plastabletten,
• een ziekte, zoals een zenuw- of spierziekte, de ziekte van Parkinson, kanker, schade aan de hersenen of een afwijking aan je slokdarm,
• een behandeling voor kanker die je mond of keel heeft veranderd,
• een verstandelijke beperking, vooral bij downsyndroom, weinig bewegen, niet zelfstandig kunnen eten of kalmeringspillen.

05Wanneer bellen

Wanneer bel je de huisarts?

Bel de huisarts als je problemen hebt met slikken. Laat eerst onderzoeken waardoor ze komen, voordat je zelf iets probeert.

Ben je verkouden of heb je griep, dan kun je meestal weer goed slikken als dat over is. Heb je moeite met slikken zonder verkoudheid of griep? Dan stuurt de huisarts je door naar het ziekenhuis, waar artsen onderzoeken waardoor het komt.

06Aangepast eten

Aangepast eten en drinken

Met aangepast eten en drinken verslik je je minder en krijg je genoeg vocht en voedingsstoffen binnen. Je arts kan je doorsturen naar een logopedist of diëtist voor advies.

• Kies voor zacht, gemalen of vloeibaar eten, of eten waardoor je meer speeksel krijgt.
• Kies voor dranken die wat dikker zijn, of maak dunne dranken dikker: zo dik als karnemelk, vla of pudding.
• Eet en drink rustig, met kleine hapjes en slokjes.

Lukt het niet om genoeg binnen te krijgen, dan kan de diëtist helpen, bijvoorbeeld met makkelijke recepten. Soms is speciale voeding of voeding via een slangetje nodig: een sonde naar je maag of een infuus. Meestal kun je daarnaast gewoon blijven eten en drinken.

07Samen eten

Samen eten en erover praten

Als je moeilijk slikt, kun je niet goed tegelijk eten en praten, ben je misschien bang om je te verslikken of schaam je je. Vertel mensen van tevoren over je slikproblemen; de meesten hebben er begrip voor.

• Stop even met praten als je eet, en vertel dat dat nodig is.
• Kauw zo goed mogelijk.
• Kies samen met anderen voor makkelijk eten en drinken, zoals puree, gestoofde vis en wat dikkere vruchtendrank.

Krijg je psychische klachten door je slikproblemen, dan kan je arts je doorsturen naar een logopedist, maatschappelijk werker, praktijkondersteuner of psycholoog. Ook praten met mensen die hetzelfde hebben, helpt vaak.

08Sliktraining

Sliktraining bij de logopedist

Soms kan sliktraining helpen. Die krijg je van een logopedist die daarvoor is opgeleid. Je leert op een andere manier te slikken, bijvoorbeeld:

• slikken met je kin op de borst,
• krachtiger slikken,
• je stembanden dichthouden tijdens het slikken,
• je neus en luchtpijp langer dicht en je slokdarm langer open houden.

Ook leer je je eten en drinken aan te passen. Na een paar keer is meestal duidelijk of de therapie bij jou werkt. In onze praktijk voor logopedie in Bilbao geven we sliktraining en advies over aangepast eten en drinken (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Bath e.a., 2018) bundelde 41 studies met 2660 mensen die slikproblemen hadden na een beroerte. Daarin werden verschillende vormen van sliktherapie onderzocht, zoals oefeningen, elektrische stimulatie en acupunctuur. De bronnen vullen elkaar aan:

• Helpt sliktherapie? Thuisarts zegt dat sliktraining soms helpt. Volgens de review had na de therapie mogelijk een kleiner deel van de mensen nog slikproblemen, en kon het slikken verbeteren (bewijs van lage tot zeer lage kwaliteit).
• Longontsteking. Thuisarts waarschuwt dat verslikken een longontsteking kan geven. In de review kwamen longinfecties na sliktherapie mogelijk minder vaak voor.
• Wat niet veranderde. Sliktherapie had geen effect op overlijden of afhankelijkheid, en verminderde niet hoe vaak eten of drinken in de luchtpijp kwam op röntgenbeelden.
• Kanttekening. De review ging alleen over slikproblemen na een beroerte, en de studies verschilden veel van elkaar.

10Medicijnen en mondzorg

Medicijnen slikken en je mond verzorgen

Vind je het moeilijk om medicijnen door te slikken, vraag dan je apotheek of arts om advies. Je kunt ze slikken met dik vocht zoals appelmoes of met een slikgel, of ze misschien in een andere vorm krijgen, zoals een drankje of zetpil.

Goede mondzorg is extra belangrijk: als je je verslikt en je mond niet goed verzorgt, heb je meer kans op longontsteking.

• houd je lippen vet en je mond vochtig,
• poets je tanden na elke maaltijd, bij voorkeur met een elektrische tandenborstel, of maak je kunstgebit schoon,
• gebruik een tongschraper bij een wit of geel laagje op je tong, en controleer of er nog restjes eten in je mond zitten,
• zit rechtop als iemand je helpt met tandenpoetsen, en ga regelmatig naar de tandarts of mondhygiënist.