Selectief mutisme: als je kind in bepaalde situaties niet praat

01Wat is het

Wat is selectief mutisme?

Sommige kinderen praten in bepaalde situaties helemaal niet. Dat komt volgens Thuisarts.nl door angst. Een kind praat bijvoorbeeld thuis wel, maar op school of bij anderen thuis niet. Als dit langer dan een maand duurt, is het een angststoornis die selectief mutisme heet.

Bij de meeste kinderen begint het voordat ze 5 jaar zijn, maar het wordt vaak pas een probleem als het kind naar school gaat.

02Wat merk je

Wat merk je als je kind soms niet praat?

• Je kind praat in sommige situaties niet, bijvoorbeeld op school of in een winkel. Door angst gaat de mond «op slot».
• Je kind praat tegen sommige mensen niet, bijvoorbeeld niet tegen de juf, maar wel tegen klasgenootjes.
• Thuis praten kinderen vaak wel, tegen ouders, broers en zussen. Soms durft het kind niet te praten tegen andere familieleden, of thuis als er andere mensen bij zijn.
• Soms praten kinderen niet hardop, maar fluisterend.
• Je kind kan wel goed praten: het heeft geen probleem om taal te begrijpen of woorden uit te spreken, zoals bij stotteren.

03Andere signalen

Wat je daarnaast kunt merken

Behalve soms niet praten, noemt Thuisarts.nl nog andere dingen die je kunt merken. Ze hoeven er niet allemaal te zijn:

• je kind wacht af in nieuwe situaties, of is onzeker of verlegen,
• thuis is je kind heel anders: vrolijk, enthousiast en druk, of opeens heel boos; de spanning van een stille schooldag kan er thuis uitkomen,
• je kind heeft vaak je hulp nodig, blijft dicht bij je en houdt zich vast als je weg wilt gaan,
• je kind kan moeite hebben met leren plassen op de wc, of het spannend vinden om ergens anders naar de wc te gaan,
• eten en drinken op school of in een restaurant kan spannend zijn,
• je kind kan ook andere angsten hebben, zoals alleen gaan slapen of meedoen met gym,
• je kind wil altijd alles heel goed doen en geen fouten maken.

04Onderzoek

Hoe weet je of het een angststoornis is?

Durft je kind in sommige situaties niet te praten, dan kun je een afspraak maken met de huisarts of jeugdarts.

• De arts praat met je kind als dat lukt, met jou als ouder en soms met school.
• Durft je kind niet met de arts te praten, dan kun je filmpjes laten zien van hoe je kind thuis praat.
• Bij een jong kind kijkt de arts ook hoe het speelt; een ouder kind kan een vragenlijst over angst invullen.
• Vaak stuurt de arts je kind door naar een psycholoog, die het onderzoek doet en kijkt hoe erg de angst is.
• Je kind kan ook andere onderzoeken krijgen, zoals een taaltest, een intelligentietest of een hoortest.

05Thuis helpen

Wat kun je als ouder doen?

Erover praten. Neem de angst van je kind serieus, praat erover en laat weten dat je wilt helpen. Blijf rustig als je kind heel bang is. Laat merken dat je vertrouwen hebt in je kind, zonder dat steeds te zeggen. Vertel op school over de angst. Wil je kind niet met jou praten, laat het dan met iemand anders praten of maak een afspraak met de huisarts.

Oefenen met spannende dingen. Bedenk samen wat je kind kan doen in spannende situaties, zoals aan iets anders denken of rustig ademhalen. Dwing je kind niet. Geef een compliment als het iets doet wat het spannend vindt. Doe zelf positief gedrag voor: laat zien dat jij ook spannende dingen doet en daarvan leert.

06Thuis en gezond

Contact, sfeer en gezond leven

• Zorg voor een goede sfeer in huis, met aandacht voor elkaar, duidelijke regels en afspraken.
• Doe leuke dingen samen.
• Zorg dat je kind genoeg contact heeft met kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd.
• Zorg dat je kind gezond eet, genoeg ontspant en genoeg slaapt.
• Laat je kind fietsen, buiten spelen en sporten, of muziek maken, dansen of toneelspelen.
• Let erop dat je kind geen alcohol of drugs gebruikt.

07Therapie

Behandeling: cognitieve gedragstherapie

De huisarts of jeugdarts kan je kind doorsturen naar een psycholoog. Eerst bespreekt de psycholoog met je kind en met jou wat er door de angst niet meer lukt en wat je kind wil bereiken, bijvoorbeeld hulp durven vragen aan de juf of zelf naar de winkel durven. In de therapie:

• krijgt je kind informatie over de angst en de behandeling,
• leert je kind de situaties herkennen waarin het niet durft te praten, en wat het dan kan doen, zoals een ontspanningsoefening,
• leert je kind anders over die situaties te denken door te oefenen, in de therapie en ook thuis of op school,
• doet de psycholoog dapper gedrag voor en beloont dat,
• oefent je kind het praten in kleine stapjes: misschien eerst geluiden, dan losse woorden en daarna zinnen.

Als ouder krijg je ook informatie en denk je mee over oefeningen. Na de therapie kom je meestal nog een paar keer terug, zodat je kind het geleerde gedrag volhoudt. In onze praktijk voor logopedie in Bilbao werken we bij selectief mutisme samen met het gezin en de school (de consulten zijn in het Spaans).

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over de behandeling?

Een meta-analyse (Steains en collega's, 2021) bundelde 5 gerandomiseerde studies met samen 233 deelnemers over psychologische behandeling van selectief mutisme. De auteurs beschrijven selectief mutisme als een zeldzame angststoornis bij kinderen. De bevindingen:

• psychologische behandeling werkte beter dan geen behandeling,
• het gemiddelde effect was groot (g = 0,87),
• het effect bleef gelijk, of er nu alleen naar spreken werd gekeken of ook naar andere uitkomsten,
• de studies gebruikten betrouwbare meetinstrumenten en behandelhandleidingen,
• vergelijkingen met een psychologisch placebo of met een andere erkende behandeling ontbreken nog.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De bronnen leggen andere accenten:

• Hoe vaak het voorkomt: Thuisarts.nl schrijft dat sommige kinderen in bepaalde situaties niet praten; de meta-analyse noemt selectief mutisme zeldzaam. Geen van beide geeft een percentage.
• Wat werkt: Thuisarts.nl noemt cognitieve gedragstherapie. De meta-analyse laat zien dat psychologische behandeling beter werkt dan niets doen, maar kan nog niet zeggen welke behandeling het beste is.
• Lange termijn: Thuisarts.nl waarschuwt dat de angst kan terugkomen en raadt een plan aan. De meta-analyse zegt niets over terugval op lange termijn.

10In het kort

Het belangrijkste over selectief mutisme

• Bij selectief mutisme praat een kind in bepaalde situaties niet door angst, langer dan een maand.
• Het kind kan wel goed praten; het is geen taal- of uitspraakprobleem.
• Het begint meestal voor het 5e jaar en valt vaak op school op.
• Neem de angst serieus, praat erover, dwing niet en beloon dapper gedrag.
• Cognitieve gedragstherapie oefent het praten in kleine stapjes.
• De angst kan terugkomen; maak samen met de arts of psycholoog een plan.