Rouwverwerking: omgaan met een groot verlies

01Wat is het

Wat is rouw?

Rouwen is de manier waarop je reageert op een groot verlies. Thuisarts.nl noemt onder meer het overlijden van je partner, kind, familielid of vriend, het verlies van je gezondheid, het einde van een relatie, het verlies van een baan en het verlies van de hoop op een kind.

Je kunt ook rouwen om een verlies dat nog moet komen, bijvoorbeeld als iemand erg ziek is. Je kunt je dan al voorbereiden, en na het verlies kan de rouw minder heftig zijn.

02Iedereen anders

Iedereen rouwt anders

Door te rouwen leer je omgaan met je verlies. Dat kost tijd, en je doet het op je eigen manier:

• hoe lang rouw duurt, is voor iedereen anders,
• het verschilt per dag hoe je je voelt,
• ieder mens denkt en voelt andere dingen,
• rouw kan in elke cultuur anders zijn.

03Wat merk je

Wat merk je bij rouw?

• Gevoelens: eenzaam, somber, verdrietig, gestrest, angstig, opgelucht, schuldig, spijt, boos, onrustig, nergens zin in, of juist opeens veel willen doen.
• Gedachten: bijna de hele dag aan de persoon of het verlies denken, het niet kunnen geloven, je slecht kunnen concentreren, «waarom gebeurt dit mij?».
• Lichaam: hoofdpijn, buikpijn, duizeligheid, pijn op de borst, minder trek, afvallen of aankomen, slecht slapen, moe zijn, makkelijker ziek worden.

Deze gevoelens, gedachten en klachten horen bij rouw en gaan meestal vanzelf weer over.

04Praten

Praten, herinneren en hulp vragen

• Praat met mensen die je vertrouwt en vertel hoe je je voelt, zodat ze je beter kunnen steunen.
• Zeg wat je nodig hebt, bijvoorbeeld hulp in het huishouden. Mensen vinden het vaak fijn om te helpen.
• Herinneringen kunnen helpen: bekijk foto's of schrijf herinneringen op.
• Heb je vragen over de zin van het leven, praat erover, bijvoorbeeld met een geestelijk verzorger.

05Goed zorgen

Goed voor jezelf zorgen

• Ga op vaste tijden naar bed, sta op tijd op en kleed je elke dag aan. Regelmaat geeft rust.
• Probeer te blijven werken als je werk hebt. Is het te veel, overleg dan of je tijdelijk minder of ander werk kunt doen.
• Eet gezond en op vaste tijden.
• Beweeg: begin bijvoorbeeld met 10 minuten per dag wandelen, in een park of bos, en bouw op tot een halfuur of meer.
• Probeer te ontspannen, bijvoorbeeld met rustig ademen, yoga of mindfulness, en neem korte pauzes.
• Doe dingen die je leuk vindt, zoals hobby's of afspreken met vrienden.
• Drink geen alcohol en gebruik geen kalmeringsmiddelen of drugs: je kunt eraan verslaafd raken.

06Niet over

Wanneer gaat rouw niet over?

Soms gaat rouw niet vanzelf over. Dat heet een langdurige rouwstoornis. Volgens Thuisarts.nl hebben ongeveer 10 van de 100 mensen die rouwen daar last van. Je merkt het bijvoorbeeld als:

• je rouw na 1 jaar nog net zo erg voelt als in het begin,
• je het verlies moeilijk kunt accepteren en bijna nergens anders meer aan denkt,
• dagelijkse dingen zoals slapen, eten en werken niet meer goed lukken,
• je geen zin hebt in contact of hobby's.

De kans is groter als je partner of kind is overleden, als de persoon jong was, bij een plotseling overlijden of na moord, zelfdoding of vermissing, als je weinig steun kreeg of als je zwaar mantelzorg gaf.

07Behandeling

Behandeling als rouw niet overgaat

Wordt de rouw 6 maanden na het verlies niet minder en lukken eten en slapen niet goed, ga dan naar je huisarts. Meestal stuurt de huisarts je door naar een psycholoog.

• cognitieve gedragstherapie: met gesprekken en oefeningen leren anders te denken,
• EMDR: je denkt aan het verlies en kijkt tegelijk naar een bewegend lampje of luistert naar een piep, zodat de herinnering minder heftig wordt,
• soms medicijnen tegen depressie naast de therapie,
• online hulp, en een plan om rouwklachten te herkennen.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor begeleiding bij rouw (de consulten zijn in het Spaans).

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over hulp bij rouw?

Een meta-analyse (Johannsen en collega's, 2019) bundelde 31 gerandomiseerde studies naar psychologische interventies bij volwassenen die rouwen.

• Psychologische hulp verminderde rouwklachten, met een klein tot middelgroot effect direct na de interventie.
• Het effect bleef bestaan bij de follow-up.
• Na correctie voor mogelijke publicatiebias was het effect kleiner.
• Individuele hulp gaf grotere effecten dan andere vormen.
• De studies verschilden sterk van elkaar en de kwaliteit wisselde.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• Voor wie: Thuisarts.nl zegt dat rouw meestal vanzelf overgaat en noemt behandeling vooral bij rouw die niet overgaat. De meta-analyse ging over psychologische hulp bij rouwende volwassenen in het algemeen.
• Hoe sterk: Thuisarts.nl noemt cognitieve gedragstherapie en EMDR. De meta-analyse vond een klein tot middelgroot effect van psychologische hulp, met aanwijzingen voor publicatiebias.
• Individueel of groep: Thuisarts.nl noemt ook praten met lotgenoten in een groep. In de meta-analyse gaf individuele hulp grotere effecten.

10In het kort

Het belangrijkste over rouwverwerking

• Rouwen is je reactie op een groot verlies, en iedereen doet het op een eigen manier.
• Verdriet, boosheid, schuld en lichamelijke klachten horen erbij en gaan meestal vanzelf over.
• Praat erover, houd regelmaat, beweeg en eet gezond.
• Vermijd alcohol, kalmeringsmiddelen en drugs.
• Wordt de rouw na 6 maanden niet minder, ga dan naar je huisarts.
• Bij rouw die niet overgaat kunnen een psycholoog, CGT of EMDR helpen.