Putjeszolen: oorzaak, behandeling en voorkomen

De gaatjes zitten in de oppervlakkige huidlaag

DermNet · Pitted keratolysis beschrijft putjeszolen, ook pitted keratolysis genoemd, als een oppervlakkige bacteriële infectie. Ze zitten vooral waar de voetzool gewicht draagt, zoals de bal van de voet en de hiel. Soms zijn beide voeten aangedaan. De handpalmen kunnen ook meedoen, maar dat is ongebruikelijk.

Primary Care Dermatology Society · Pitted keratolysis beschrijft kleine kuiltjes die soms samenvloeien tot onregelmatige plekken. Als de huid nat of bezweet is, kunnen ze duidelijker opvallen. Dat uiterlijk is een aanwijzing voor de arts, geen reden om op basis van één foto zelf een behandeling te kiezen.

Geur kan opvallender zijn dan pijn

Cleveland Clinic · Pitted keratolysis noemt kleine indeukingen, een lichtere of witte huidplek, jeuk en een onaangename geur. Niet iedereen heeft alle klachten. De gaatjes kunnen dicht bij elkaar zitten en samen grotere plekken vormen. Meld zowel het uiterlijk als wat je voelt tijdens staan en lopen.

CMAJ 2015 · Infectieuze oorzaak van voetgeur beschrijft een patiënt met langdurige voetgeur en een branderig gevoel bij afgesloten werkschoenen. Dat voorbeeld laat zien hoe huidafwijkingen en dagelijkse belasting samen kunnen voorkomen. Het is één ziektegeschiedenis en voorspelt niet hoeveel klachten een ander zal hebben.

Bacteriën krijgen meer kans bij warmte en vocht

DermNet · Pitted keratolysis legt uit dat bacteriën stoffen maken die de buitenste hoornlaag aantasten. Daardoor ontstaan de putjes. Bacteriële afbraakproducten dragen bij aan de geur. Overmatig zweten, warm weer en schoenen die de huid afsluiten maken de omgeving gunstiger voor deze groei.

Onderzoek 2021 · Kliniek en dermoscopie beschrijft in de achtergrond van een onderzoek dat langdurige afsluiting, veel zweten en veranderingen van de huidomgeving kunnen bijdragen. Het gaat om omstandigheden op de huid. Een putjeszool betekent niet automatisch dat een infectie diep in de voet of elders in het lichaam zit.

Het kan ook buiten bekende risicoberoepen voorkomen

Onderzoek 2012 · Putjeszolen buiten risicogroepen onderzocht een groep van 41 patiënten, onder wie veel kantoorwerkers. De aandoening was dus niet beperkt tot militairen of mensen die beroepsmatig langdurig natte voeten hadden. Slechte geur en zweten kwamen vaak voor. Het betrof patiënten van één ziekenhuis, geen bevolkingsonderzoek.

Onderzoek 2012 · Putjeszolen buiten risicogroepen benadrukt dat ook bij mensen buiten klassieke risicogroepen putjeszolen een mogelijke verklaring voor stinkende voeten zijn. Je beroep alleen kan de diagnose daarom niet bevestigen of uitsluiten. Bespreek ook je schoenen, vochtige sokken, huidveranderingen en het verloop.

De arts kijkt naar het patroon en mogelijke andere oorzaken

Onderzoek 2021 · Kliniek en dermoscopie onderzocht veertig marinecadetten met putjeszolen en vijf met normale voeten. Een dermatoscoop, waarmee de huid vergroot wordt bekeken, hielp kleine putjes zichtbaar te maken. Bij veel deelnemers werd ook een huidmonster onderzocht. Dat onderzoeksprotocol betekent niet dat iedere patiënt een huidbiopt nodig heeft.

Cleveland Clinic · Pitted keratolysis beschrijft dat onderzoek vaak begint met het klachtenverhaal en het bekijken van de huid. Aanvullende tests zijn niet altijd nodig. Ze kunnen wel helpen om andere aandoeningen uit te sluiten wanneer de arts twijfelt.

Laat huid, sokken en schoenen goed drogen

Thuisarts · Putjeszolen adviseert dagelijks wassen en zorgvuldig afdrogen, ook tussen de tenen. Trek schone, droge sokken aan en wissel zo nodig vaker. Wissel schoenen af zodat ze kunnen drogen en kies schoenen die lucht doorlaten.

Primary Care Dermatology Society · Pitted keratolysis noemt ook goed passende schoenen om wrijving te beperken en het afwisselen van vochtabsorberende inlegzolen. Laat je voeten thuis waar mogelijk luchten.

CMAJ 2015 · Infectieuze oorzaak van voetgeur benadrukt regelmatig wisselen van sokken en schoeisel en het laten luchten van schoenen als onderdeel van de aanpak. Alleen een middel aanbrengen verandert de vochtige omgeving niet.

Een middel voor de huid kan bij hinder nodig zijn

Thuisarts · Putjeszolen beschrijft gels of crèmes wanneer jeuk, pijn of geur hinder geven. Niet elk middel past bij iedere leeftijd. Laat de huisarts of apotheker beoordelen welke behandeling geschikt is. Bij zweetvoeten kan ook een middel tegen zweten worden besproken.

Primary Care Dermatology Society · Pitted keratolysis beschrijft lokale antibiotica samen met algemene maatregelen. Bij hardnekkige klachten kan een arts andere behandeling overwegen.

CMAJ 2015 · Infectieuze oorzaak van voetgeur beschrijft eveneens antibiotica op de huid en aandacht voor zweten. Het daar beschreven snelle herstel van één patiënt is geen garantie voor hetzelfde resultaat bij iedereen.

Beoordeel het herstel en voorkom opnieuw langdurig vocht

Onderzoek 2012 · Putjeszolen buiten risicogroepen volgde patiënten na behandeling en zag bij een deel terugkeer van de klachten. Het vermelde percentage uit deze kleine groep is geen persoonlijke voorspelling. Het onderzoek laat vooral zien dat terugkeer mogelijk blijft, ook nadat behandeling eerst geholpen heeft.

Onderzoek 2021 · Kliniek en dermoscopie vond verbanden tussen bacteriën in huidmonsters en behandeluitkomsten. Het ging om een kleine, specifieke groep cadetten. Zulke resultaten zijn nuttig voor onderzoek, maar leveren geen thuistest waarmee je de kans op herstel kunt berekenen.

Een bacteriële oorzaak sluit andere voetproblemen niet uit

Cleveland Clinic · Pitted keratolysis onderscheidt putjeszolen van voetschimmel: de eerste heeft een bacteriële oorzaak, de tweede een schimmeloorzaak.

DermNet · Pitted keratolysis noemt huidschraapsels als mogelijkheid om schimmel uit te sluiten.

CMAJ 2015 · Infectieuze oorzaak van voetgeur beschrijft dat een lamponderzoek in de getoonde ziektegeschiedenis geen fluorescentie liet zien. Een afwezige verkleuring onder zo’n lamp sluit putjeszolen dus niet zelfstandig uit.

Bespreek aanhoudende putjes en hinder met de huisarts

Cleveland Clinic · Pitted keratolysis waarschuwt tegen zelf experimenteren met bleekmiddel of azijn op de aangedane huid.

Onderzoek 2021 · Kliniek en dermoscopie laat zien dat vergrotend onderzoek aanvullende informatie kan geven.

Onderzoek 2012 · Putjeszolen buiten risicogroepen onderstreept dat de aandoening ook buiten bekende risicogroepen voorkomt. Een passend plan combineert beoordeling van de huid met behandeling en aandacht voor vocht en schoeisel.

Vragen over putjeszolen

De antwoorden zijn algemeen en vervangen geen consult of persoonlijke medische beoordeling.

Zijn putjeszolen besmettelijk?

Nee, volgens Thuisarts.

Kan het op de handen voorkomen?

Zelden, volgens DermNet.

Is het hetzelfde als voetschimmel?

Nee, Cleveland Clinic onderscheidt bacteriën en schimmels.

Moet iedereen een huidbiopt?

Nee, het onderzoeksprotocol bij cadetten is geen standaard voor iedereen.

Kunnen kantoorwerkers het krijgen?

Ja, die kwamen voor in het onderzoek uit 2012.

Moeten schoenen kunnen drogen?

Ja, PCDS noemt dit bij de algemene maatregelen.

Bronnen

Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medische beoordeling. Diagnose en behandeling hangen af van je consult en je medische voorgeschiedenis. Bel bij een noodgeval 112.