Lichen planus: klachten, behandeling en omgaan ermee

01Wat is het

Wat is lichen planus?

Bij lichen planus zitten er ontstekingen in de huid of de slijmvliezen. Slijmvlies is huid met een dun laagje slijm, zoals in je mond.

• In de huid zie je kleine rode of lichtpaarse platte bultjes, soms met kleine witte streepjes erop. Meestal is de ziekte binnen 2 jaar over.
• In de slijmvliezen zie je meestal kleine witte streepjes en rode plekken die op schaafwonden lijken. Dat doet vaak pijn, en het gaat meestal niet over.

Vrouwen hebben iets vaker lichen planus dan mannen. Bij kinderen komt het weinig voor. Lichen planus kan ook in de nagels, de haarzakjes of de slokdarm zitten; merk je veranderingen aan je hoofdhuid of nagels, of heb je problemen met slikken, ga dan naar je arts.

02Huid

Wat merk je op de huid?

• kleine rode of lichtpaarse platte bultjes, soms met kleine witte streepjes,
• de bultjes jeuken meestal en zitten in groepjes bij elkaar; ze kunnen samengaan tot een rode plek van een paar centimeter,
• ze zitten vaak op de polsen, onder aan de rug, in de nek en op de enkels, en soms op de penis of de buitenkant van de schaamlippen,
• op plekken waar je huid kapot is, bijvoorbeeld doordat je krabt, komen vaak nieuwe bultjes.

Soms komen er dikke plekken op de scheenbenen, en mensen met een donkere huid krijgen soms donkere vlekken in het gezicht, de hals en op de armen. Deze vormen duren meestal langer dan 2 jaar.

03Mond

Lichen planus in de mond

• je ziet meestal kleine witte of lichtgrijze streepjes aan de binnenkant van je wangen, op je tandvlees, lippen of tong,
• je tandvlees kan pijn doen en snel bloeden,
• soms is het slijmvlies in de mond rood en zitten er zweertjes.

Lichen planus in de mond gaat meestal niet over, maar je kunt periodes hebben met weinig of geen klachten. Er is een iets grotere kans op mondkanker. Laat je mond daarom minstens 1 keer per jaar controleren bij je arts of tandarts, ook als je geen klachten hebt.

04Geslachtsdelen

Bij de schaamlippen, in de vagina of op de eikel

Je ziet kleine witte streepjes, rode glanzende plekken, wondjes of zweertjes aan de binnenkant van de schaamlippen, bij of in de vagina, of op de eikel en de binnenkant van de voorhuid. Je kunt last hebben van pijn en een branderig gevoel, vooral bij het plassen en het vrijen. Het kan ook zijn dat je er bijna niets van merkt.

De huid kan dik en hard worden. Als de klachten lang blijven, kan de huid van vorm veranderen, bijvoorbeeld een smallere ingang van de vagina, of een voorhuid die aan de eikel vast gaat zitten. Veel mensen met deze vorm hebben ook plekjes in de mond. Ook hier gaat het meestal niet over en ga je meestal 1 keer per jaar op controle.

05Oorzaak

Waardoor komt lichen planus?

Het is niet duidelijk waardoor lichen planus komt. Er zijn waarschijnlijk verschillende oorzaken:

• misschien een fout in de afweer (auto-immuunziekte): je afweer valt gezonde cellen in je huid of slijmvliezen aan,
• soms krijgen mensen het nadat ze besmet zijn met een virus, bijvoorbeeld het virus van hepatitis C of de ziekte van Pfeiffer,
• het komt in sommige families vaker voor,
• op de huid komt het vaker voor bij mensen die bepaalde pijnstillers (NSAID’s) of bepaalde medicijnen tegen hoge bloeddruk of hartproblemen gebruiken,
• in de mond komt het misschien door materialen van de tandarts, en op de lippen kan een allergie meespelen, bijvoorbeeld voor tandpasta.

Door stress kan lichen planus erger worden. Het is niet besmettelijk, en je krijgt het ook niet via seks.

06Behandeling

Welke behandeling is er?

Je gaat voor de behandeling naar je huisarts, of bij plekken in de mond naar je huisarts of tandarts. Bij veel klachten kun je worden doorgestuurd naar een huid-arts, een gynaecoloog, een uroloog of een kaakchirurg. De behandeling begint met medicijnen tegen ontstekingen met veel hormonen erin (corticosteroïden). Meestal helpen die al na een paar dagen tegen pijn en jeuk.

• Op de huid: een hormoonzalf of -crème, 1 keer per dag, alleen op de plekken met klachten. Stop als de bultjes weg zijn.
• Bij de eikel, schaamlippen of vagina: een hormoonzalf, en daarnaast iedere dag een vette zalf die je huid zacht houdt. Je arts vertelt hoe lang je de hormoonzalf gebruikt, ook als de klachten weg zijn.
• In de mond: een gel, mondpasta, mondspoeling of spray met hormonen, eerst 3 keer per dag en later 1 keer per dag.

Bijwerkingen kunnen zijn: een dunnere huid, zichtbare rode adertjes, strepen in de huid, harder groeiende haartjes en een lichtere of donkerdere huid. Helpt de hormoonzalf niet, of heb je veel bijwerkingen, dan kan de arts een zalf of gel geven die je afweer onderdrukt. Die kan de eerste 2 weken branden, jeuken of de huid rood maken.

07Verder

Hoe gaat het verder?

Bij de meeste mensen met lichen planus in de huid is de ziekte binnen 2 jaar over. Zijn de plekjes helemaal weg, dan hoef je niet meer op controle; de ziekte kan wel terugkomen.

Helpt de behandeling niet goed of heb je grote plekken, dan zijn er meer behandelingen, zoals prikken met hormonen in de bultjes, pillen met hormonen, pillen die je afweer onderdrukken of een behandeling met UV-B-licht. Krijg je pillen voor lichen planus in de slijmvliezen van de geslachtsdelen, dan stuurt je arts je meestal door naar een ziekenhuis dat gespecialiseerd is in lichen planus.

08Omgaan

Omgaan met lichen planus

Lichen planus kan veel invloed hebben op je leven. Door pijn en schaamte kun je somber of verdrietig zijn. Praat erover met je arts. De arts kan je doorsturen naar een psycholoog. In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je erover praten hoe je met de ziekte omgaat (de consulten zijn in het Spaans).

Lichen planus bij de penis of vagina kan problemen geven met seks, zoals pijn bij vrijen of schaamte. Praat er gerust over met je arts; je kunt ook vragen om doorverwijzing naar een seksuoloog. Het kan ook fijn zijn om te praten met andere mensen die het hebben, bijvoorbeeld via een patiëntenvereniging. Maak een afspraak met je arts als pijn of jeuk erger wordt, als je klachten op nieuwe plekken krijgt (zoals je hoofd, je nagels of bij je anus), als de ziekte terugkomt, als je je zorgen maakt of als je klachten hebt bij het slikken.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Thuisarts schrijft dat medicijnen met hormonen meestal al na een paar dagen helpen tegen pijn en jeuk. Een Cochrane-review (Lodi e.a., 2020) bundelde 35 studies met 1474 mensen met lichen planus in de mond. De review is voorzichtiger:

• Pijn. Een hormoongel op het slijmvlies gaf misschien vaker minder pijn dan een nepmiddel, maar dat was gebaseerd op maar 2 kleine studies met 72 mensen.
• Plekken. Of de plekken zelf beter verdwenen, kon de review niet zeggen. Ook over bijwerkingen was de review onzeker.
• Afweeronderdrukkende zalf. Er was bewijs van zeer lage zekerheid dat een zalf die de afweer onderdrukt de pijn mogelijk beter liet verdwijnen dan een hormoonzalf.

De bronnen zijn het erover eens dat hormoonzalf de eerste behandeling is; de review laat zien dat het bewijs voor de mond nog beperkt is.

10Samengevat

Het belangrijkste over lichen planus

• Lichen planus is een ontsteking van de huid of de slijmvliezen; het is niet besmettelijk.
• Op de huid zie je jeukende rode of lichtpaarse platte bultjes; dit is meestal binnen 2 jaar over.
• In de mond en bij de geslachtsdelen zie je witte streepjes of rode plekken; dat gaat meestal niet over.
• De behandeling begint met een zalf, gel of spray met hormonen.
• Laat plekjes in de mond of aan de binnenkant van de schaamlippen minstens 1 keer per jaar controleren.
• Maakt de ziekte je somber, praat er dan over met je arts; die kan je doorsturen naar een psycholoog.