Hypochondrie: steeds bang dat je een erge ziekte hebt

01Wat is het

Wat is hypochondrie?

Bij angst voor een erge ziekte ben je veel bezig met het idee dat je een erge ziekte hebt of krijgt. Ook al heeft een arts je onderzocht en gerustgesteld.

Je ziet klachten die iedereen wel eens heeft als teken van een erge ziekte, zoals jeuk, kramp, hoofdpijn of een droge mond.

Dit noem je een ziekte-angst-stoornis. Eerder werd dit hypochondrie genoemd.

02Wat merk je

Wat merk je in je dagelijks leven?

Door je zorgen en klachten gaan je dagelijkse dingen misschien minder goed. Thuisarts.nl noemt als voorbeelden:

• slapen,
• eten,
• werken,
• het huishouden doen.

De angst kan je veel energie kosten. Daarom is het goed om te weten hoe angst werkt en hoe je eruit kunt komen.

03Cirkel van angst

Hoe werkt de cirkel van angst?

Thuisarts.nl legt uit hoe te veel angst ontstaat en steeds erger kan worden, met de cirkel van angst:

• Start: iets wat jou bang maakt, bijvoorbeeld iets voelen in je lichaam.
• Gedachten: je denkt dat er iets ergs gaat gebeuren, bijvoorbeeld «dit is niet goed».
• Gevoel: je voelt angst. Daar kun je lichamelijke klachten bij hebben, zoals trillen en het warm krijgen.
• Gedrag: je ontwijkt dingen, of je doet iets om je veiliger te voelen, zoals dingen controleren, geruststelling vragen aan andere mensen of veel nadenken (piekeren).
• Gevolg: even minder angst, maar later meer en vaker angst.

Het is heel begrijpelijk dat je dingen ontwijkt of doet om je veiliger te voelen. Maar die manieren werken kort, en je leert niet met de angst om te gaan. De angst kan groter worden en in meer situaties terugkomen. Je durft steeds minder en je wereld wordt steeds kleiner.

04Onderzoek

Waarom steeds onderzoek de angst groter maakt

Bij veel lichamelijke klachten is het niet duidelijk waardoor je ze hebt. Steeds onderzoek laten doen helpt dan niet. Het maakt je angst alleen maar groter, want je komt in de cirkel van angst:

• je voelt iets in je lichaam,
• je bent bang voor een erge ziekte,
• je krijgt onderzoek en bent even gerustgesteld door een normale uitslag,
• maar de volgende keer dat je een lichamelijke klacht hebt, denk je weer aan een erge ziekte.

05Zelf doen

Hoe kom je uit de cirkel van angst?

Thuisarts.nl noemt een paar manieren om uit de cirkel van angst te komen:

• Doe wel wat je angstig maakt: bedenk wat je niet doet omdat je bang bent en ga dat juist wel doen. Zo merk je dat de erge dingen waar je bang voor was niet gebeuren, en dat je de angst aankan.
• Gebruik gedachten die jou helpen: kloppen je angstige verwachtingen wel? Hoe groot is de kans dat ze waar zijn? Het is maar een gedachte.
• Verdraag de spanning: zo kun je toch doen wat je graag wilt, ook al ben je bang. Soms helpt het om even op iets anders te letten.

Je kunt tegen jezelf zeggen: «Ik ben bang en ik doe het.» Hoe vaker je oefent, hoe minder je angst uiteindelijk wordt. In het begin kan de angst tijdelijk erger worden en kun je je moe voelen. Na een tijd leer je er steeds beter mee omgaan.

06Behandeling

Welke behandeling helpt bij hypochondrie?

Je huisarts vertelt eerst hoe angst werkt. Je krijgt uitleg en adviezen.

Als uitleg en adviezen niet genoeg helpen, kun je cognitieve gedragstherapie (CGT) krijgen. Je leert met gesprekken en oefeningen om anders te denken over je klachten. Dat verandert hoe je je voelt en wat je doet. Een psycholoog kan deze therapie geven; je huisarts kan je doorsturen.

Voor deze angst krijg je geen medicijnen.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht voor begeleiding bij angst (de consulten zijn in het Spaans).

07Verloop

Hoe gaat het verder?

Een ziekte-angst-stoornis gaat volgens Thuisarts.nl vaak niet helemaal over. Soms wel. De meeste mensen blijven er last van houden.

Ben je toch weer ongerust? Maak een afspraak met de psycholoog die je geholpen heeft, of met je huisarts.

Thuisarts.nl verwijst voor meer informatie, oefeningen en contact met lotgenoten naar Nederlandse organisaties zoals MIND, Mentaal Vitaal en de Angst, Dwang en Fobie stichting.

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over cognitieve gedragstherapie?

Een systematische review met meta-analyse (Axelsson en Hedman-Lagerlöf, 2019) bundelde 19 gerandomiseerde studies die CGT vergeleken met een controlegroep zonder CGT bij mensen met ziekte-angst.

• Het effect op de ziekte-angst was middelgroot tot groot. Na correctie voor publicatiebias was het iets kleiner.
• Ongeveer 66 procent van de mensen reageerde op de behandeling; bij 48 procent waren de klachten verdwenen (remissie).
• De effecten bleven grotendeels behouden 12 tot 18 maanden na de behandeling.
• CGT via internet met begeleiding van een therapeut had vergelijkbare effecten als CGT in de spreekkamer.
• Het effect op de kwaliteit van leven was beperkt.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• Gaat het over? Thuisarts.nl zegt dat een ziekte-angst-stoornis vaak niet helemaal overgaat en dat de meeste mensen er last van blijven houden. In de meta-analyse waren bij 48 procent van de behandelde mensen de klachten verdwenen, met effecten die 12 tot 18 maanden bleven.
• Volgorde: Thuisarts.nl begint met uitleg en adviezen van de huisarts en adviseert CGT als dat niet genoeg helpt. De meta-analyse vergeleek CGT met controlegroepen en zegt niets over die volgorde.
• Via internet: Thuisarts.nl verwijst naar online oefeningen en therapie. De meta-analyse vond dat begeleide CGT via internet vergelijkbaar werkte als CGT in de spreekkamer.
• Medicijnen: Thuisarts.nl zegt dat je voor deze angst geen medicijnen krijgt. De meta-analyse ging alleen over CGT en zegt niets over medicijnen.

10In het kort

Het belangrijkste over hypochondrie

• Bij een ziekte-angst-stoornis (vroeger hypochondrie) ben je steeds bang voor een erge ziekte, ook na geruststelling door een arts.
• Ontwijken, controleren en geruststelling vragen helpen kort, maar maken de angst later groter.
• Steeds opnieuw onderzoek laten doen houdt de cirkel van angst in stand.
• Je huisarts geeft eerst uitleg en adviezen; daarna kan een psycholoog CGT geven.
• Voor deze angst krijg je geen medicijnen.
• Onderzoek laat zien dat CGT bij veel mensen goed werkt, ook via internet.