Eetbuistoornis: signalen en behandeling

01Wat is het

Wat is een eetbuistoornis?

Bij een eetbuistoornis heb je regelmatig eetbuien. Tijdens een eetbui eet je heel veel achter elkaar, vaak in snel tempo. Je bent de controle dan helemaal kwijt: je hebt het gevoel dat je niet kunt stoppen. Over de eetbuien voel je je heel naar.

Je voelt je schuldig of walgt zelfs van je eetgewoontes en je eigen lichaam. Uit schaamte verberg je je gedrag. Je kunt je hierdoor eenzaam en ongelukkig voelen, onbegrepen, met het gevoel dat je je emoties met niemand kunt delen.

Een eetbuistoornis komt iets meer voor bij vrouwen dan bij mannen. Een andere naam is ‘binge eating disorder’ (BED).

02Signalen

Signalen van eetbuien en een eetbuistoornis

Thuisarts noemt deze verschijnselen van een eetbuistoornis:

• je hebt gemiddeld minstens 1 keer per week een eetbui,
• tijdens een eetbui ben je de controle kwijt over wat en hoeveel je eet,
• je eet misschien niet alleen dingen die je lekker vindt; het kan zijn dat je alles eet wat je kunt vinden,
• je hebt eigenlijk niet echt trek, maar eet door tot je je vervelend voelt,
• meestal eet je heel snel bij een eetbui,
• je eet stiekem, op momenten dat niemand het ziet,
• na een eetbui voel je je vaak stom, lelijk, somber of schuldig; misschien walg je van jezelf,
• door de eetbuien kom je waarschijnlijk aan.

03Boulimia

Het verschil met boulimia

Een eetbuistoornis lijkt op boulimia nervosa. Er is één belangrijk verschil.

Mensen met boulimia nervosa proberen na een eetbui het eten weer kwijt te raken, bijvoorbeeld door over te geven of laxeermiddelen te gebruiken. Of ze gaan heel veel bewegen of eten een tijdje heel erg weinig.

Als je een eetbuistoornis hebt, doe je dit niet. Sterker nog: om je beter te voelen ga je vaak weer eten. Hierdoor kom je aan en kun je last krijgen van overgewicht.

04Oorzaken

Hoe ontstaat een eetbuistoornis?

Het is niet precies duidelijk hoe een eetbuistoornis ontstaat. Wel weten we dat bepaalde omstandigheden het risico kunnen vergroten:

• eetstoornissen komen in je familie voor,
• je bent opgegroeid in een gezin waar veel gegeten werd of waar eten heel belangrijk was, of waarin eten werd gebruikt als beloning of om te troosten,
• je hebt nare dingen meegemaakt, zoals pesten, mishandeling, seksueel misbruik of het verlies van een dierbare vriend.

Mensen met een eetbuistoornis denken vaak negatief over zichzelf. Hun emoties uiten vinden ze moeilijk en ze voelen zich vaak somber of depressief. Sommigen hebben al veel pogingen gedaan om af te vallen en voelen zich slecht omdat het niet lukt. Eten kan voelen als een oplossing voor hun negatieve gevoelens.

05Gevolgen

Is een eetbuistoornis erg?

Misschien heb je het gevoel dat het allemaal wel meevalt, maar een eetbuistoornis is een ernstige ziekte. Thuisarts noemt deze mogelijke gevolgen:

• Lichamelijk: je maag zet uit, waardoor het steeds langer duurt voordat je ‘vol’ bent; overgewicht; suikerziekte (type 2); een te hoge bloeddruk; een te hoog cholesterol; vocht in je benen.
• Psychisch: je voelt je somber of depressief, minderwaardig of angstig; misschien ga je veel alcohol drinken of drugs gebruiken om je beter te voelen.
• Sociaal: problemen met je partner, familie of vrienden en op werk of school; geldproblemen door al het eten dat je koopt; minder plezier in dingen die je graag doet; je schaamt je, trekt je terug en voelt je heel alleen.

06Diagnose

Hoe stelt de huisarts het vast?

Als de huisarts vermoedt dat je een eetbuistoornis hebt, stelt de arts je vragen en doet een lichamelijk onderzoek. Daarbij kijkt de arts naar je lengte, gewicht, bloeddruk en hartslag, en controleert misschien je bloed en urine. Met al deze informatie kan de arts vaststellen of je een eetbuistoornis hebt.

Misschien vind je het moeilijk om hulp te krijgen omdat je je schaamt. Dat komt door de ziekte en is ‘normaal’. De huisarts verwijst je door naar een gespecialiseerd centrum, bijvoorbeeld een ggz-instelling, waar mogelijk nog verder onderzoek volgt.

07Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

• Vraag op tijd om hulp. Misschien heb je al vaak geprobeerd om af te vallen en vind je het slecht van jezelf dat het niet lukt. Schaam je niet. Hoe eerder je hulp zoekt, hoe groter de kans dat je herstelt.
• Maak een afspraak met de huisarts. Bespreek hoe vaak en hoeveel je eet, of je eetbuien hebt en daarna wel of niet overgeeft, hoe je over je lichaam en over jezelf denkt, of je bent aangekomen of afgevallen, hoe je je voelt, of je medicijnen (ook laxeermiddelen), drugs of alcohol gebruikt en hoeveel je beweegt.
• Praat erover met mensen die je goed kent, zoals familie, vrienden of iemand van je werk of opleiding. Je staat er niet alleen voor.
• Je bent niet de enige. Problemen met eten komen veel voor. Praten met andere mensen die een eetbuistoornis hebben of hebben gehad, kan heel erg opluchten.

08Behandeling

Behandeling van een eetbuistoornis

De belangrijkste behandeling is cognitieve gedragstherapie. Je onderzoekt samen met een psycholoog hoe je denkt over jezelf, je eetgedrag en je lichaam, en je leert anders denken, waardoor je je ook beter gaat voelen. Je ontdekt bijvoorbeeld dat je je eetbuien wél onder controle kunt krijgen.

Soms raadt de behandelaar interpersoonlijke therapie aan. Daarin leer je beter omgaan met andere mensen en problemen op tijd ontdekken en aanpakken. Je zelfvertrouwen wordt groter, waardoor de eetbuien afnemen. In deze therapie besteed je geen aandacht aan de eetbuien zelf.

• Ook aandacht voor je leefstijl is belangrijk: gezond eten en bewegen, bijvoorbeeld met hulp van een diëtist, tijdens of vlak na de therapie.
• Andere mogelijkheden zijn begeleiding in een groep of via internet, vaktherapie zoals danstherapie of psychomotorische therapie, en bij sommige mensen medicijnen tegen depressie (antidepressiva).
• Je beslist mee over je behandeling en legt je doelen vast in een behandelplan. Een goede klik met je behandelaar is heel belangrijk; als die er niet is, is het heel normaal om van behandelaar te wisselen.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao begeleiden we mensen met eetproblemen (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Hay e.a., 2009) bundelde 48 studies met 3.054 volwassenen met boulimia nervosa, een eetbuistoornis of verwante eetproblemen met eetbuien. De bronnen leggen andere accenten:

• Werkt cognitieve gedragstherapie? Thuisarts noemt het de belangrijkste behandeling. De review vond steun voor cognitieve gedragstherapie bij boulimia en, minder sterk omdat er weinig studies waren, ook bij verwante eetproblemen zoals de eetbuistoornis.
• Andere therapieën? Volgens de review werkten ook andere psychotherapieën, vooral interpersoonlijke therapie op de langere termijn. Zelfhulp met een strak opgezet handboek voor cognitieve gedragstherapie was veelbelovend. Thuisarts noemt interpersoonlijke therapie en begeleiding via internet als mogelijkheden.
• Gewicht. Volgens de review verandert psychotherapie alleen het lichaamsgewicht waarschijnlijk niet. Thuisarts noemt naast therapie ook aandacht voor leefstijl. De review vraagt om meer en grotere studies, vooral naar de eetbuistoornis.

10Samengevat

Het belangrijkste over de eetbuistoornis

• Bij een eetbuistoornis heb je regelmatig eetbuien waarbij je heel veel eet en de controle kwijt bent.
• Anders dan bij boulimia probeer je het eten daarna niet kwijt te raken.
• Schaamte, schuldgevoel en stiekem eten horen vaak bij de ziekte.
• Het is een ernstige ziekte: hoe eerder je hulp zoekt, hoe groter de kans op herstel.
• De belangrijkste behandeling is cognitieve gedragstherapie bij een psycholoog.
• Praten met mensen die je vertrouwt of met ervaringsdeskundigen kan opluchten.