Eenzaamheid bij ouderen: wat kun je eraan doen?

01Wat is het

Eenzaamheid als je ouder wordt

Je wereld wordt vaak kleiner als je ouder wordt. Je kunt mensen missen die je begrijpen en die er voor je zijn. Ook als je wel contacten hebt, kun je je eenzaam voelen.

Eenzaamheid is je niet verbonden voelen. Thuisarts.nl onderscheidt emotionele eenzaamheid (je mist een sterke band, zoals met een partner of goede vriend), sociale eenzaamheid (je mist contact met bijvoorbeeld buren of mensen met dezelfde hobby) en existentiële eenzaamheid (je voelt je leeg, verloren of zonder doel).

02Wat merk je

Wat merk je als je je eenzaam voelt?

• je voelt je somber en mist iemand om mee te praten,
• je hebt nergens zin in en blijft liever thuis, terwijl je vroeger wel naar de markt of een activiteit ging,
• je voelt je onzeker en denkt dat niemand op je zit te wachten,
• je bent boos of teleurgesteld, bijvoorbeeld omdat je kinderen of vrienden weinig langskomen,
• je bent verdrietig en mist je partner, een goede vriend of de gezelligheid van vroeger,
• je denkt veel na over of je nog belangrijk bent en of je leven nog zin heeft.

Je kunt ook erg moe zijn, hoofdpijn hebben, slecht slapen, gespannen spieren hebben of weinig trek hebben. Dat kan door eenzaamheid komen, maar ook door iets anders, zoals een depressie of een beginnende dementie.

03Oorzaken

Waardoor voelen ouderen zich eenzaam?

• Je mist mensen: je partner is overleden of heeft dementie, je hebt minder vrienden of spreekt ze minder vaak, je woont alleen, of je bent verhuisd en mist je oude buurt.
• Gezondheid: minder goed kunnen lopen, je somber of bang voelen, steeds meer vergeten, of hulp nodig hebben bij boodschappen of koken.
• Andere dingen: niet goed weten wat je met je dag moet, het gevoel missen dat je nodig bent, of weinig geld voor uitjes.

Meestal is er niet één duidelijke oorzaak, maar zijn het meer dingen tegelijk. Lhbtiq+ ouderen zijn volgens Thuisarts.nl vaker eenzaam dan andere ouderen.

04Probleem

Wanneer is eenzaamheid een probleem?

Periodes van eenzaamheid horen bij het leven. Het is pas een probleem als het gevoel heel sterk is of erg lang duurt, bijvoorbeeld als je er elke dag last van hebt of er erg somber door bent. Dan is het goed om er iets aan te doen, en hulp te vragen als dat lastig is.

05Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

• Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts of een sociaal werker. Vaak voel je je daarna beter.
• Onderzoek wat je mist: zijn contacten minder geworden? Ben je na het overlijden van je partner wat verleerd hoe je contacten maakt of houdt?
• Zoek mensen die je al kent: opnieuw contact maken is vaak makkelijker dan nieuwe mensen leren kennen.
• Ga in op uitnodigingen, ook als het soms tegenvalt.
• Zoek een groepje of club, zoals een wandelgroep of schilderclub. Een maatje of buddy kan met je meegaan.
• Doe iets voor anderen als je je meer verbonden wilt voelen.

06Leren leven

Leren leven met eenzaamheid en goed voor jezelf zorgen

Als je ouder wordt, is de kans groter dat je mensen verliest die belangrijk voor je zijn. Dat missen gaat vaak niet meer over. Als je dat weet, kun je proberen het te accepteren als iets wat bij je leven hoort.

Voel je je op momenten erg eenzaam, doe dan iets waardoor je er minder aan denkt: een wandeling maken, een stukje fietsen of werken in de tuin. Zo voelt de eenzaamheid vaak minder zwaar.

Zorg goed voor je lichaam: ga elke dag even naar buiten, beweeg regelmatig, eet gezond en slaap goed.

07Hulp

Welke hulp is er voor ouderen?

Thuisarts.nl noemt in Nederland buurthuizen, bibliotheken en andere inloopplekken (sommige speciaal voor ouderen), de welzijnsorganisatie en het wijkteam van de gemeente, en hulplijnen. Er zijn ook cursussen om te leren beeldbellen of omgaan met een tablet.

Je huisarts of praktijkondersteuner kan met je praten of je doorsturen, bijvoorbeeld naar een psycholoog of maatschappelijk werker. Bij vragen over de zin van je leven kan een geestelijk verzorger helpen.

In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht als je je eenzaam of somber voelt (de consulten zijn in het Spaans).

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over hulp bij eenzaamheid?

Een integratieve review (Gardiner en collega's, 2018) zocht naar studies over activiteiten om sociaal isolement en eenzaamheid bij ouderen te verminderen. Er werden 38 studies gevonden.

• Er bestaan veel soorten interventies, die op verschillende manieren werken.
• De meeste studies meldden enig succes tegen isolement en eenzaamheid.
• De kwaliteit van het bewijs was over het algemeen zwak.
• De interventies die het best leken te werken, waren aanpasbaar aan de persoon, werden samen met de gemeenschap opgezet en lieten ouderen actief en nuttig bezig zijn.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• Wat werkt? Thuisarts.nl geeft praktische stappen, zoals contact zoeken met mensen die je al kent en een club zoeken. De review vond dat veel activiteiten enig succes hadden, maar dat het bewijs zwak was.
• Nuttig bezig zijn: Thuisarts.nl noemt het gemis van het gevoel dat je nodig bent als oorzaak, en iets doen voor anderen als stap. De review vond dat activiteiten waarin ouderen actief en nuttig bezig zijn tot de meest succesvolle hoorden.
• Accepteren: Thuisarts.nl zegt dat eenzaamheid niet altijd overgaat en adviseert ook om ermee te leren leven. De review keek naar het verminderen van eenzaamheid en zegt daar niets over.

10In het kort

Het belangrijkste over eenzaamheid bij ouderen

• Je wereld wordt vaak kleiner als je ouder wordt; je kunt je ook eenzaam voelen als je contacten hebt.
• Verlies van een partner, gezondheidsproblemen en weinig geld spelen vaak mee.
• Praat erover met iemand die je vertrouwt of met je huisarts.
• Zoek weer contact met mensen die je al kent en ga in op uitnodigingen.
• Zorg goed voor jezelf: elke dag naar buiten, bewegen, gezond eten en goed slapen.
• Eenzaamheid gaat niet altijd over; leren ermee leven kan ook helpen.