Dyslexie test: hoe wordt dyslexie onderzocht?

01Test

Bestaat er één dyslexie test?

De bronnen in deze gids beschrijven geen losse online tests. Zij beschrijven hoe dyslexie in Nederland wordt vastgesteld, en dat gebeurt niet met één test: het is een traject.

• de school volgt het lezen en spellen van alle kinderen met toetsen en observaties,
• bij een achterstand krijgt een leerling extra, intensieve hulp,
• blijft de achterstand ondanks die hulp bestaan, dan onderbouwt de school een vermoeden van dyslexie in een leerlingdossier,
• daarna volgt een onderzoek bij een specialist, die beoordeelt of het om dyslexie gaat.

02Signalen

Eerste signalen: wanneer valt dyslexie op?

Volgens de Hersenstichting kunnen de eerste klachten duidelijk worden vanaf groep 3. Leraren en ouders merken dan dat een kind woordjes niet kan lezen of veel fouten maakt bij het schrijven. Later merk je dat een kind veel meer tijd nodig heeft om schoolboeken of een boek uit te lezen.

De Richtlijn Dyslexie raadt scholen aan om al vanaf de kleuterperiode te letten op kenmerken die kunnen wijzen op een risico op achterstand. De taalontwikkeling wordt vanaf groep 1 gevolgd, het lezen en spellen vanaf groep 3. Lees- en spellingproblemen kunnen ook later nog aan het licht komen, in de bovenbouw of na de basisschool.

03Hulp

Wat doet de school bij een achterstand?

Volgens de Richtlijn Dyslexie volgt de school de ontwikkeling van alle kinderen met toetsen en observaties. Leerlingen met een achterstand krijgen extra ondersteuning, in verschillende niveaus. Op het zwaarste niveau (niveau 3) gaat het om:

• hulp individueel of in een kleine groep van maximaal 3 à 4 kinderen,
• minstens 3 keer per week 20 minuten,
• twee periodes van 10 tot 12 weken binnen een half jaar,
• uitgevoerd of ondersteund door een lees- en spellingspecialist.

Deze hulp komt bovenop de gewone lessen. De school legt de lees- en spellingontwikkeling en de geboden hulp vast in een leerlingdossier.

04Toetsen

Welke toetsen tellen mee?

Volgens Dyslexie Centraal moet de school voor technisch lezen, en zo nodig voor spelling, een gestandaardiseerde en genormeerde toets afnemen op woordniveau. De scores moeten om te zetten zijn naar percentielen, I- tot V-scores of A- tot E-scores. Zo kun je zien of een leerling bij de laagste 10 procent hoort.

Dyslexie Centraal noemt deze toetsen als geschikt:

• technisch lezen op woordniveau: de Drie Minuten Toets (DMT, Cito) en Boom LVS Technisch Lezen Woorden,
• spelling op woordniveau: Leerling in Beeld Taalverzorging (Cito), Boom LVS Spelling, het PI-dictee en Diaspel (alleen digitaal).

De toetsen van het IEP-leerlingvolgsysteem geven geen percentielscores. Scholen die IEP gebruiken, moeten bij leerlingen die uitvallen daarom een van de toetsen hierboven extra afnemen.

05Aanmelden

Wanneer kom je in aanmerking voor dyslexieonderzoek?

Bij de aanmelding wordt onder andere gekeken of de leerling steeds opnieuw bij de laagste 10 procent scoort op toetsen voor woordlezen en/of spelling, ondanks goede intensieve ondersteuning op school. Blijft de achterstand op drie meetmomenten na elkaar bestaan, dan is de hardnekkigheid aangetoond.

Voor vergoede dyslexiezorg in het kader van de regeling voor ernstige dyslexie (ED) geldt volgens Dyslexie Centraal tenminste dit criterium: de leerling haalt bij drie opeenvolgende hoofdmeetmomenten voor technisch lezen op woordniveau een Vmin- of E-score (de zwakste 10 procent). Deze vergoede zorg valt onder de Jeugdwet en geldt voor kinderen op de basisschool van 7 tot en met 13 jaar.

Uitval op spelling is op zichzelf geen toelatingscriterium voor de vergoede zorg, maar kan wel een kenmerk van dyslexie zijn en wordt in het onderzoek bekeken. Daarom levert de school ook gegevens over spelling aan.

06Onderzoek

Wat gebeurt er bij een dyslexieonderzoek?

Volgens de Hersenstichting krijg je bij een vermoeden van dyslexie een doorverwijzing naar een psycholoog of orthopedagoog. Het onderzoek gaat zo:

• eerst een gesprek waarin je over de klachten vertelt,
• daarna testen met verschillende oefeningen wat het niveau van lezen en schrijven is,
• bij kinderen van 7 tot 12 jaar ook kijken hoe het op school gaat, bijvoorbeeld naar rapportcijfers,
• soms een IQ-onderzoek, zodat zeker is dat er geen andere oorzaak is.

De Richtlijn Dyslexie noemt drie criteria voor de diagnose: de ernst, de hardnekkigheid en de exclusiviteit van de lees- en/of spellingproblemen. Is de hardnekkigheid niet aan te tonen, dan kan een extra periode met een gerichte aanpak of een proefbehandeling volgen. Bij jongeren of jongvolwassenen kan de hardnekkigheid worden onderbouwd met hun leergeschiedenis. In het onderzoek hoort ook aandacht voor bijkomende problemen, zoals sociaal-emotionele problemen.

07Verklaring

Het rapport en de dyslexieverklaring

Na de diagnose kan de psycholoog of orthopedagoog een dyslexieverklaring maken. Daarin staan de resultaten van de leestest en de schrijftest, en vaak een voorstel voor behandeling. Voor diagnose en behandeling zijn er speciale dyslexiepraktijken, die aan kwaliteitseisen moeten voldoen. In het behandelplan kan ook staan hoe school, opleiding of werk je het beste kunnen begeleiden, bijvoorbeeld met gesproken schoolboeken of extra tijd bij examens.

Volgens de Richtlijn Dyslexie hoort er een volledig onderzoeksverslag te zijn dat voor iedereen leesbaar is, met de testscores in een aparte bijlage en adviezen die op het kind zijn toegesneden. Omdat wat een kind nodig heeft per schoolfase kan veranderen, raadt de richtlijn aan de adviezen op overgangsmomenten te herzien.

08Logopedie

Kan een logopedist onderzoeken op dyslexie?

Volgens de NVLF kan een logopedist onderzoeken of een kind dyslexie heeft. Logopedisten zijn deskundig in diagnostiek, indicatiestelling en behandeling van spraak- en taalstoornissen. Ze hebben kennis van factoren die met dyslexie samenhangen, zoals het herkennen van klanken en de benoemsnelheid. Vaak zijn ze al vroeg betrokken, soms al voordat een kind vastloopt bij het leren lezen.

Een logopedist helpt ook kinderen bij wie nog niet bekend is of ze dyslexie hebben, maar die wel moeite hebben met het leren van letters of met leren lezen. In onze praktijk voor logopedie in Bilbao kijken we samen met jullie naar de lees- en schrijfproblemen van je kind (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De bronnen zijn het niet op alle punten eens:

• Wie onderzoekt? De Hersenstichting noemt de psycholoog of orthopedagoog, en de aanbevelingen voor diagnostiek in de Richtlijn Dyslexie zijn in de eerste plaats gericht op de gedragswetenschapper. De NVLF schrijft dat ook een logopedist kan onderzoeken of een kind dyslexie heeft.
• Alleen spellingproblemen: voor de vergoede zorg is uitval op spelling op zichzelf geen toelatingscriterium. Volgens de Brede Vakinhoudelijke Richtlijn Dyslexie, waar Dyslexie Centraal naar verwijst, kan dyslexie wel worden vastgesteld als er alleen spellingproblemen zijn, al is dat een atypisch beeld.

10Samengevat

Het belangrijkste over de dyslexie test

• Dyslexie stel je niet vast met één losse test, maar in een traject van school en specialist.
• De school gebruikt genormeerde toetsen op woordniveau, zoals de DMT.
• Hardnekkig betekent: drie meetmomenten na elkaar bij de zwakste 10 procent, ondanks intensieve hulp.
• Het onderzoek bestaat uit een gesprek, lees- en spellingtesten, schoolgegevens en soms een IQ-onderzoek.
• Na de diagnose volgt een dyslexieverklaring met adviezen voor behandeling en school.
• Ook een logopedist kan onderzoeken of een kind dyslexie heeft.