Symptomen van een burn-out: herkennen en herstellen

01Wat is het

Wat is een burn-out?

Je hebt veel spanning in je leven en het lukt niet goed om daarmee om te gaan. Het voelt alsof je geen controle meer hebt over je leven, en het lukt niet meer om elke dag te doen wat je wilt doen. Je voelt je moe en uitgeput. Als je dit al meer dan 6 maanden hebt, heet dat volgens Thuisarts.nl een burn-out.

Spanning hoort bij het leven, en een beetje spanning is vaak prettig: je kunt er snel door reageren. Maar te veel spanning die te lang duurt, wordt onprettig. Het lukt dan niet meer om te ontspannen of anders met de spanning om te gaan.

02Symptomen

Symptomen van een burn-out in je hoofd

Bij een burn-out heb je al meer dan 6 maanden klachten door spanning:

• je bent moe en slaapt slecht,
• je bent snel boos of huilt snel,
• je kunt niet tegen drukte of lawaai,
• je piekert veel en hebt een gejaagd gevoel,
• je hebt moeite om je aandacht bij dingen te houden en om dingen te onthouden.

Daarbij heb je het gevoel dat je de problemen in je leven niet meer aankunt. Je voelt je machteloos. En de dagelijkse dingen lukken niet meer, zoals werken, studeren, het huishouden of goed opletten in het verkeer. Ook contact met andere mensen lukt misschien niet goed.

03Lichaam

Lichamelijke symptomen van een burn-out

Spanning merk je ook in je lichaam. Thuisarts.nl noemt:

• heel erg moe zijn en je uitgeput voelen,
• hoofdpijn,
• duizeligheid,
• pijn op je borst,
• een hart dat extra snel klopt,
• last van je maag of buikpijn.

04Oorzaken

Waardoor krijg je een burn-out?

Je kunt door één heftige gebeurtenis een burn-out krijgen, maar vaak zijn er verschillende dingen die samen te veel spanning geven:

• Dingen die je moet doen: voor je kinderen zorgen, het huishouden, je werk of opleiding, een cursus of verbouwing, contact houden met familie en vrienden, of zorgen voor iemand die ziek of oud is.
• Dingen die jou gebeuren: iemand om je heen wordt ernstig ziek, je verhuist, je wordt ontslagen of krijgt een nieuwe baan, je trouwt of krijgt een kind. Ook leuke dingen kunnen spanning geven als er veel in korte tijd gebeurt.
• Problemen: met je baas, collega's, familie, partner of kinderen, met je gezondheid, met geld of je huis.

Ook als er al lange tijd te veel van je gevraagd wordt of als je weinig steun krijgt van de mensen om je heen, kan het te veel worden.

05Herkennen

Hoe weet je of je een burn-out hebt?

Vertel het je huisarts als je denkt dat je misschien een burn-out hebt. De huisarts kan in één of meer gesprekken herkennen of dat bij jou zo is. Het kan helpen als de huisarts ook informatie krijgt van bijvoorbeeld je partner of familie. Soms vraagt de huisarts of je een vragenlijst wilt invullen.

Een burn-out is volgens Thuisarts.nl iets anders dan overspannen zijn: bij een burn-out duren de klachten langer dan 6 maanden, en het duurt langer om ervan beter te worden.

06Stap 1

Stap 1: begrijpen en accepteren

Je kunt pas ontspannen als je begrijpt en accepteert dat je een burn-out hebt. Deze stap duurt volgens Thuisarts.nl vaak ongeveer 3 weken. Wat je kunt doen:

• vertel familie, vrienden en collega's dat je een burn-out hebt en vraag hen om hulp; je hoeft je niet te schamen of schuldig te voelen,
• verwacht niet dat je alles in één keer oplost; probeer eerst rust te krijgen,
• pieker niet de hele dag, maar bijvoorbeeld 2 keer per dag een half uur, en schrijf je gedachten op,
• slaap genoeg, op vaste tijden, en slaap liever niet overdag; eet gezond en op vaste tijden; gebruik geen alcohol en drugs,
• beweeg minstens een half uur per dag, ook al ben je moe, en zoek iets wat je ontspant,
• blijven werken helpt vaak, soms wat minder; soms is het nodig even helemaal niet te werken. Bespreek dit met je werkgever en de bedrijfsarts.

07Stap 2 en 3

Stap 2 en 3: oplossingen zoeken en dingen anders doen

Stap 2. Denk na welke problemen je extra spanning geven en hoe je ermee omgaat. Schrijf het op en praat erover. Vraag je af wat er in het ergste geval kan gebeuren als iets niet lukt. Soms geeft het extra spanning dat je je snel verantwoordelijk voelt of alles goed wilt doen; die eigenschappen hebben ook goede kanten. Bedenk wat je kunt veranderen, wat je leuk vindt en waar je moe van wordt, en of iemand anders iets van je kan overnemen. Een cursus kan helpen, bijvoorbeeld om je dag in te delen of om nee te zeggen.

Stap 3. Je gaat je problemen oplossen zoals je hebt bedacht, te beginnen met kleine, simpele dingen. Je gaat thuis en op je werk of opleiding steeds meer doen en krijgt weer controle over je leven. Blijf doen wat je ontspant, zoals bewegen, naar buiten gaan en met vrienden afspreken.

08Hulp

Wie kan je helpen, en wat zegt onderzoek?

De huisarts of praktijkondersteuner kan je helpen, in het begin bijvoorbeeld elke 1 of 2 weken, later elke 3 of 4 weken. Als je werkt, bespreekt de bedrijfsarts wat je nodig hebt; als je studeert, je mentor of decaan. Bij problemen zoals schulden kan een maatschappelijk werker helpen. Wil je meer hulp, dan kan de huisarts je doorsturen naar een psycholoog. In onze praktijk voor psychologie in Bilbao begeleiden we mensen met stress en uitputting (de consulten zijn in het Spaans).

Een meta-analyse (Perski en collega's, 2017) bundelde 8 studies over behandelingen voor mensen met een klinische burn-out. Met behandeling gingen mensen sneller weer aan het werk dan met de gewone zorg of op een wachtlijst (hazard ratio 4,5), maar de studies verschilden sterk. Op volledige werkhervatting en op klachten van uitputting, depressie of angst was er geen significant effect. Behandelingen die werkten, gebruikten advies van arbeidsdeskundigen en hielpen mensen het gesprek met hun werkgever aan te gaan.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

De bronnen zijn het niet op alle punten eens:

• Effect van hulp op de klachten: Thuisarts.nl beschrijft hulp van huisarts, praktijkondersteuner en psycholoog als een manier om beter te worden. De meta-analyse vond geen significant effect van behandeling op uitputting, depressie of angst, wel op hoe snel mensen weer gingen werken.
• Werk: Thuisarts.nl zegt dat blijven werken vaak helpt, maar dat soms even helemaal niet werken nodig is. De meta-analyse vond dat juist het gesprek met de werkgever en advies over werk bij succesvolle behandelingen hoorden.
• Duur: Thuisarts.nl noemt in de ene tekst dat beter worden vaak een paar maanden duurt, en in de andere dat het soms lang duurt.

10In het kort

Het belangrijkste over een burn-out

• Een burn-out is al meer dan 6 maanden te veel spanning, met uitputting en het gevoel geen controle te hebben.
• Symptomen zijn onder meer moeheid, slecht slapen, piekeren, concentratieproblemen, hoofdpijn en hartkloppingen.
• Herstel gaat meestal in 3 stappen: accepteren, oplossingen zoeken, dingen anders doen.
• Leef gezond, beweeg dagelijks, houd een vast dagritme en vraag steun.
• Er zijn geen medicijnen die helpen; praat met huisarts, praktijkondersteuner en bedrijfsarts.
• De meeste mensen worden weer beter, al duurt het soms lang.