Amandelontsteking: wat helpt en wanneer amandelen knippen?

01Wat is het

Wat is een amandelontsteking?

Bij keelpijn heb je een vervelend gevoel of pijn in je keel. Vaak komt het door een verkoudheid; je keel is dan ontstoken. Daarom heet keelpijn ook wel keelontsteking.

Meestal is je keel rood. Als je keelamandelen ontstoken zijn, worden ze groter. Soms zie je witte of gele plekjes of dik slijm.

02Wat merk je

Wat merk je?

• een heftige of scherpe pijn in je keel,
• moeilijk slikken en praten door de pijn,
• een dikke hals die een beetje pijn kan doen, doordat de lymfeklieren dikker zijn,
• koorts, boven 38 graden.

03Oorzaak

Waardoor komt het?

Meestal komt keelpijn door een verkoudheidsvirus. Heel soms komt het door een bacterie.

Keelpijn kan ook andere oorzaken hebben, zoals roken, vaak je keel schrapen, veel schreeuwen, droge lucht, een soa of een ontsteking van je schildklier.

Kinderen tussen 2 en 7 jaar hebben vaak ontstoken keelamandelen, omdat hun afweer nog in ontwikkeling is. Na hun zevende wordt dat vanzelf minder.

04Zelf doen

Wat kun je zelf doen?

• Drink regelmatig koud water; daardoor kan de pijn minder worden.
• Zuig op een snoepje. Speciale keeltabletten zijn niet zeker beter en duurder. Gebruik geen keeltabletten met een NSAID.
• Rust uit, zeker als je koorts hebt.
• Praat zo weinig mogelijk, en als je praat, fluister dan niet.

Tegen de pijn kun je paracetamol slikken op vaste tijden. Doet slikken veel pijn, neem dan oplostabletten of een drankje. Helpt paracetamol niet genoeg, dan kun je een NSAID proberen, maar die zijn niet voor iedereen geschikt.

05Antibiotica

Waarom antibiotica meestal niet helpen

Antibiotica helpen meestal niet om sneller beter te worden, omdat keelpijn meestal door een virus komt. Antibiotica werken alleen tegen bacteriën.

Komt de keelpijn wel door een bacterie, dan ga je volgens Thuisarts.nl met antibiotica maar een halve dag eerder over. Je kunt wel bijwerkingen krijgen, en antibiotica werken steeds minder goed als je ze vaak slikt.

Keelpijn gaat meestal binnen 10 dagen vanzelf over. Als je rookt, veel praat, zingt of schreeuwt, kan het een paar weken duren. Keelpijn is bijna nooit gevaarlijk.

06Vaak

Vaak een amandelontsteking: afwachten of knippen?

Heb je 4 keer per jaar of vaker een keelontsteking, en kun je daardoor je dagelijkse dingen niet goed doen? Overleg dan met je huisarts. Soms kunnen de keelamandelen worden weggehaald (geknipt) om minder vaak een keelontsteking te krijgen. Je kunt samen de voordelen en nadelen bespreken; Thuisarts.nl heeft hiervoor een keuzehulp.

Voor kinderen geldt hetzelfde: je kunt afwachten of kiezen voor een operatie. Een operatie kan ervoor zorgen dat je kind iets minder vaak een keelontsteking heeft dan bij afwachten. Kies je voor afwachten, dan kun je later altijd nog kiezen voor een operatie.

In onze KNO-praktijk in Bilbao kun je terecht als je vaak last hebt van ontstoken amandelen (de consulten zijn in het Spaans).

07Operatie

Hoe gaat het knippen van de amandelen bij kinderen?

Je kind krijgt narcose. De KNO-arts haalt de keelamandelen door de mond weg; bij jonge kinderen vaak ook de neusamandel. De operatie duurt ongeveer 10 tot 30 minuten.

• de pijn is de eerste 5 dagen erg en wordt daarna meestal snel minder,
• de meeste kinderen gaan binnen 7 dagen weer naar school; binnen 14 dagen slikken ze weer zonder pijn,
• 1 op de 2 kinderen is na de operatie misselijk of moet overgeven; 1 op de 3 krijgt koorts,
• bij 2 van de 100 kinderen gaat de wond bloeden, tot 3 weken na de operatie; dan moet het kind terug naar het ziekenhuis.

08Onderzoek

Wat zegt onderzoek over het knippen van amandelen?

Een Cochrane-review (Burton en collega's, 2014) vergeleek het weghalen van de amandelen met behandeling zonder operatie bij kinderen en volwassenen met steeds terugkerende amandelontsteking. Er waren 7 bruikbare studies: 5 bij 987 kinderen en 2 bij 156 volwassenen.

• Kinderen na een operatie hadden in het eerste jaar gemiddeld 3 periodes met keelpijn, tegenover 3,6 zonder operatie. Eén daarvan was de pijn direct na de operatie.
• Kinderen die ernstig aangedaan waren, hadden een klein voordeel; minder ernstig aangedane kinderen hadden na de operatie juist meer periodes met matige tot ernstige keelpijn.
• Veel kinderen werden ook zonder operatie beter.
• Voor volwassenen was er te weinig informatie voor een duidelijke conclusie.
• Het voordeel moet worden afgewogen tegen de risico's, zoals nabloedingen.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

• Hoe groot is het voordeel? Thuisarts.nl zegt dat een operatie ervoor kan zorgen dat een kind iets minder vaak een keelontsteking heeft. De review vond een bescheiden effect, en bij minder ernstig aangedane kinderen zelfs meer periodes met matige tot ernstige keelpijn.
• Volwassenen: Thuisarts.nl biedt volwassenen met 4 of meer ontstekingen per jaar een keuzehulp. De review vond te weinig gegevens over volwassenen voor een duidelijke conclusie.
• Bloedingen: Thuisarts.nl noemt een nabloeding bij 2 van de 100 kinderen. De review zegt dat er weinig gegevens waren om dat risico goed te bepalen.

10In het kort

Het belangrijkste over amandelontsteking

• Ontstoken keelamandelen worden groter, soms met witte of gele plekjes.
• Meestal komt het door een virus en gaat het binnen 10 dagen vanzelf over.
• Koud water, een snoepje, rust en paracetamol helpen tegen de pijn.
• Antibiotica helpen meestal niet om sneller beter te worden.
• Bij 4 of meer ontstekingen per jaar kun je met je huisarts afwegen of de amandelen weg moeten.
• Bel direct bij benauwdheid, kwijlen of als je niet meer kunt slikken.